Parlament Europejski dąży do klarowności i kompensat dla autorów w dobie GenAI. W związku z tym, dnia 10 marca 2026 r., zaakceptował podczas głosowania plenarnego fundamentalny raport dotyczący generatywnej sztucznej inteligencji i praw autorskich. Stanowi to wyraźny i stanowczy sygnał polityczny, że postęp AI w Europie nie może realizować się kosztem artystów, których twórczość jest eksploatowana bez wiedzy, akceptacji i rekompensaty.
Raportzaakceptowany przez Parlament Europejski jest reakcją na rosnące zaniepokojenieeuropejskiego sektora kultury względem dynamicznego rozwoju narzędzi generatywnejsztucznej inteligencji. Zdaniem licznych organizacji reprezentujących twórców aktualny schemat trenowania modeli AI zasadza się w znacznej mierze na nieprzejrzystym używaniu ogromnych zasobów danych obejmujących utwory literackie, muzyczne, wizualne czy audiowizualne.
Koniec ograbiania twórców?
Parlamentzwraca uwagę również na potrzebę stworzenia działającego rynku licencjonowania treści dla systemów AI. W tym aspekcie szczególną funkcjęmają odegrać organizacje zbiorowego zarządzania prawami autorskimi, które jużobecnie dysponują mechanizmami umożliwiającymi efektywne udzielanie licencji naszeroką skalę.
Według dr.Milosza Bembinowa, przewodniczącego Stowarzyszenia Autorów ZAiKS, Parlament Europejski właśnie wysłał czytelny sygnał, że rozwój sztucznej inteligencji w Europie niemoże bazować na grabieżczym wykorzystywaniu twórczości bez wiedzy i kompensat dla autorów.
– To istotnychwila, ponieważ w grę wchodzi nie tylko przyszłość prawa autorskiego, ale takżeprzyszłość europejskiej kultury, uczciwej konkurencji oraz sprawiedliwegopodziału wartości w gospodarce cyfrowej – oznajmia Miłosz Bembinow. – Ważne jestrównież to, że Parlament zauważył rolę organizacji zbiorowego zarządzania. Bezsprawnych instrumentów licencyjnych, jakie oferują organizacje takie jakZAiKS, nie będzie ani faktycznej ochrony praw twórców, ani stabilnego rynkawszechstronnego odpowiedzialnemu postępowi AI – podkreśla przedstawiciel ZAiKS.
Niezbędna równowaga pomiędzy AI a prawamitwórców
Raportzaakceptowany przez Parlament Europejski apeluje o bezzwłoczną interwencję legislacyjną,która przywróci balans pomiędzy globalnymi platformami technologicznymi atwórcami oraz posiadaczami praw autorskich.
Wedługparlamentarzystów zarówno europejskie, jak i krajowe regulacje prawaautorskiego powinny być w pełni stosowane do wszystkich usług generatywnej sztucznejinteligencji dostępnych na rynku UE – niezależnie od miejsca ich wypracowaniaczy lokalizacji dostawcy.
Decydującymfragmentem raportu jest także postulat znacznego powiększenia klarowności wzakresie danych używanych do szkolenia modeli AI. Autorzy iposiadacze praw powinni wiedzieć, czy i w jaki sposób ich dzieła zostały użyte do budowy systemów generatywnej sztucznej inteligencji.
Kluczowe postulaty raportu
W zatwierdzonymtekście Parlament Europejski zaznacza w szczególności na potrzebę:
- zapewnieniapełnej transparentności w odniesieniu do źródeł oraz metody pozyskiwaniadanych wykorzystywanych do trenowania modeli AI,
- zagwarantowaniatwórcom i właścicielom praw autorskich adekwatnej gratyfikacji zaeksploatację ich utworów,
- wykreowaniawarunków dla funkcjonującego rynku licencji na treści dla systemów AI, wtym progresu skutecznych mechanizmów licencji zbiorowych,
- wprowadzeniamechanizmu domniemania użycia chronionych treści w sytuacjach, gdydostawcy AI nie wypełniają powinności transparentności,
- zapewnienia,aby regulacje prawa autorskiego UE miały zastosowanie do wszystkich systemówgeneratywnej AI dostępnych na rynku europejskim.
Stawką europejska gospodarka kreatywna
Rozmowa wokół generatywnejsztucznej inteligencji ma spore znaczenie gospodarcze. Europejskibranża kultury i kreatywny odpowiada za około 4 proc. wartości dodanej w UE,6,9 proc. PKB oraz więcej niż 8 mln stanowisk pracy.
Zdaniem wieluosób reprezentujących sektor brak skutecznych instrumentów ochrony prawautorskich w kontekście AI może prowadzić do dalszego transferu wartości zeuropejskiej gospodarki kreatywnej do globalnych platform technologicznych.
Przyjęcieraportu inicjuje następny etap prac nad europejskimi ramami prawnymi dlasztucznej inteligencji i prawa autorskiego. Jest jednak oczywistym sygnałem, żepostęp AI w Europie musi odbywać się z respektowaniem praw twórców i zasaduczciwego użytkowania treści chronionych prawem autorskim.
KW