Tatry zostaną objęte nowoczesnym, szczegółowym systemem obserwacji natury, bazującym na informacjach z powietrza i satelitów, a także na skanowaniu laserowym – zawiadomił Tatrzański Park Narodowy (TPN). Nowe technologie mają umożliwić dokładne zarządzanie przestrzenne całym ekosystemem – objaśnił TPN.
Jak zaakcentował naczelnik Działu Badań Naukowych i Planowania Ochrony Przyrody TPN Marcin Bukowski, nowe informacje pozwolą między innymi na „dokładną lokalizację skupisk gatunków inwazyjnych i ich precyzyjne usuwanie, śledzenie zarastania hal oraz planowanie działań ochronnych, a także szybkie wykrywanie degradacji szlaków, zanim pojawią się poważne uszkodzenia”. System umożliwi także identyfikację obumarłych drzew w otoczeniu szlaków oraz błyskawiczną ocenę następstw wiatrołomów i zejść lawin.
Obserwacja obejmie cały obszar Tatr – ponad 21 tys. hektarów – także miejsca trudno dostępne, które dotąd były analizowane jedynie wyrywkowo. Dane będą uzyskiwane między innymi z lotniczego skaningu laserowego (ALS), zobrazowań hiperspektralnych oraz informacji satelitarnych, a następnie przetwarzane w modele 3D i mapy tematyczne.
Kluczowym aspektem projektu mają być analizy w różnych okresach. Najnowsze dane zostaną porównane z wcześniejszymi pomiarami, co – jak zaznaczył Bukowski – pozwoli „przejść od reagowania na następstwa do wcześniejszego rozpoznawania procesów i opracowywania planów działań ochronnych w oparciu o długofalowe tendencje”. W rezultacie powstanie cyfrowe archiwum zmian w Tatrach, wykorzystywane również w przyszłości wraz z rozwojem metod analizy danych.
Odnosząc się do tatrzańskich borów Bukowski wspomniał, że monitoring nie ma na celu „zwalczania” zjawisk takich jak obumieranie drzewostanu świerkowego, lecz ich lepsze zrozumienie. Jak wyjaśnił, w Tatrach procesy takie jak plagi kornika lub wiatrołomy stanowią część naturalnej dynamiki lasu, prowadzącej do regeneracji drzewostanów. Dane teledetekcyjne pozwolą odróżnić procesy naturalne od tych wymagających interwencji, np. w wypadku historycznych monokultur świerkowych narażonych na zakłócenia.
System ma wspierać zarówno ochronę ścisłą – gdzie priorytetem jest obserwacja procesów przyrodniczych – jak i ochronę aktywną, umożliwiając dokładne planowanie działań, np. przebudowy nieodpornych drzewostanów. Do największych niebezpieczeństw dla tatrzańskich lasów należą obecnie skutki zmian klimatycznych, natężenie ruchu turystycznego, gatunki inwazyjne oraz zaburzenia stosunków wodnych.
Bukowski podkreślił również, że rezultaty projektu będą powszechnie udostępniane. Informacje mają być umieszczane w geoportalach i aplikacjach internetowych.
– Zależy nam, aby były to nie tylko surowe dane, lecz czytelne opracowania pokazujące, jak transformują się Tatry – oznajmił Bukowski.
W ramach projektu park nabył już w 2025 roku drona z systemem RTK (Real-Time Kinematic), a pozostałe wyposażenie informatyczne – w tym stacje robocze i systemy do przetwarzania danych przestrzennych – ma być dostarczone w drugim kwartale 2026 roku.
Działanie realizowane jest w ramach programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021–2027 (FEnIKS). Inwestycja ma rozszerzyć możliwości TPN w zakresie monitoringu środowiska, planowania ochrony natury oraz przekazywania danych naukowych i edukacyjnych. Całkowita wartość projektu wynosi ponad 7 mln zł, z czego 6 mln zł pochodzi z dofinansowania Unii Europejskiej, a 1 mln zł stanowi współfinansowanie krajowe ze środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. (PAP)
szb/ mmu/