Niemcy plasują się na drugiej pozycji pod względem zasobów złota globalnie, ustępując miejsca jedynie Stanom Zjednoczonym. Jednakże, fakt, iż przeszło 1200 ton tego drogocennego metalu znajduje się w podziemnych skarbcach nowojorskiego Fed-u, wzbudza coraz większe zaniepokojenie w Berlinie. W obliczu zawirowań geopolitycznych, nieobliczalnej polityki Donalda Trumpa i osłabiającego się dolara, niemieccy ekonomiści oraz politycy formułują zasadnicze pytanie: czy w chwili kryzysu sojusznik na pewno zwróci niemieckie zasoby złota?
Złoto od zawsze odgrywało rolę bezpiecznego schronienia, niemniej jednak dzisiaj jego istotność wzrasta w sposób gwałtowny. Globalne napięcia, odwrót banków centralnych od amerykańskich obligacji na korzyść aktywów trwałych oraz obawy inflacyjne windowały ceny tego kruszcu do rekordowych pułapów. Dla Niemiec, posiadających drugie co do wielkości rezerwy złota na świecie (3350,3 tony), stanowi to kapitał o ogromnym znaczeniu.
| Największe rezerwy złota i ich udział w rezerwach walutowych | |||
|---|---|---|---|
| Lp. | Państwo | Tony złota | Udział w rezerwach (%) |
| 1 | USA | 8133,5 | 78,50% |
| 2 | Niemcy | 3350,3 | 77,60% |
| 3 | Włochy | 2451,8 | 74,40% |
| 4 | Francja | 2437 | 75,10% |
| 5 | Rosja | 2326,5 | 36,20% |
| 6 | Chiny | 2306,4 | 6,70% |
| 7 | Szwajcaria | 1039,9 | 11,20% |
| 8 | Indie | 880,2 | 13,20% |
| 9 | Japonia | 846 | 6,90% |
| 10 | Turcja | 644,3 | 48,80% |
| 11 | Holandia | 612,5 | 72,70% |
| 12 | Polska | 550 | 28,20% |
| 13 | EBC | 506,5 | 12,30% |
| Dane WGC oraz PBOC ora PBOC, stan na styczeń 2025 r. | |||
U schyłku roku 2024 wartość niemieckiego złota wyceniano na kwotę 286,7 miliarda dolarów. Obecnie, przy aktualnych cenach rynkowych (4711 USD/oz.), tenże sam zasób ma wartość bliską 507,5 miliarda dolarów. Dla zobrazowania, całkowite wydatki budżetu federalnego w roku 2025 wyniosły mniej więcej 595 mld dolarów (po obecnym kursie wymiany).
Według danych Bundesbanku, we Frankfurcie nad Menem ulokowane jest ponad 50 procent niemieckich rezerw złota (niemal 1750 ton), jednak pozostałe sztaby przechowywane są w Banku Rezerwy Federalnej w Nowym Jorku (1236 ton) oraz w skarbcach Banku Anglii w Londynie (405 ton).
Złoto czy bitcoin? Salwador kupuje jedno i drugie
Czytaj więcej…
Posiadanie drugich co do wielkości rezerw złota jest spuścizną po systemie stałych kursów walutowych z Bretton Woods, który został ustanowiony pod koniec II wojny światowej. „W owym czasie wszystkie kursy walut były powiązane z dolarem, a dolar był związany ze złotem” – oznajmił dr Markus Demary, starszy ekonomista ds. polityki pieniężnej i rynków finansowych w Niemieckim Instytucie Ekonomicznym (IW), w rozmowie dla Euronews.
„Niemcy wykazywały duże nadwyżki eksportowe w relacjach z USA, w związku z czym nagromadziliśmy pokaźne zasoby dolarów. Aby utrzymać stabilny kurs walutowy, dokonywaliśmy wymiany tych dolarów na złoto. W ten sposób gromadziliśmy owe rezerwy” – dodał.
Obawy o narodowy skarb Niemiec
Dyskusja, która wcześniej była domeną mediów branżowych, obecnie przedostała się do głównego nurtu. Przyczyna? Ewentualny powrót Donalda Trumpa na stanowisko prezydenta USA oraz jego agresywna retoryka. W obliczu konfrontacji Trumpa z Europą w Davos w kwestii Grenlandii, niemieccy politycy oraz niektórzy ekonomiści zaczęli apelować o przetransportowanie złota ze Stanów Zjednoczonych.
Michael Jäger, przewodniczący Europejskiego Stowarzyszenia Podatników, przestrzega: „Trump cechuje się nieprzewidywalnością i robi wszystko, żeby generować zyski” – stwierdził w rozmowie z lokalnymi mediami, o czym donosi "The Guardian".
W związku z tym nasze złoto nie jest już bezpieczne w skarbcach Rezerwy Federalnej – dodał.
Jäger odwołuje się w tym kontekście m.in. do kontrowersji związanych z Grenlandią, sugerując, że w przypadku zaostrzenia sporów, dostęp do niemieckiego kruszcu może zostać zablokowany. W podobnym tonie wypowiada się Emanuel Mönch, wybitny ekonomista i były szef działu badań w niemieckim Bundesbanku, który nawoływał do sprowadzenia złota do kraju.
„Biorąc pod uwagę obecną sytuację geopolityczną, przechowywanie tak dużej ilości złota w USA wydaje się być ryzykowne” – zaznaczył w rozmowie z dziennikiem finansowym Handelsblatt. „W celu uzyskania większej niezależności strategicznej od USA, Bundesbank powinien więc rozważyć repatriację złota” – uzupełnił.
Zwolennicy repatriacji kruszcu, jak Katharina Beck z Partii Zielonych, podkreślali w parlamencie, iż złoto to „ważny element stabilności oraz zaufania”, który nie może stać się „kartą przetargową w sporach geopolitycznych”. Prof. Ulrike Neyer z Uniwersytetu w Düsseldorfie, w wywiadzie dla Rheinische Post stwierdziła, że „z powodu Trumpa Stany Zjednoczone przestały być wiarygodnym partnerem”.
Z kolei europoseł Marie-Agnes Strack-Zimmermann z FDP otwarcie określa obecną sytuację jako „niemożliwą do zaakceptowania”.
Fakt, że Niemcy są prawowitym właścicielem złota, jednak nie mogą sprawować nieograniczonej kontroli fizycznej nad tymi aktywami, stanowi rosnące ryzyko – powiedziała.
Zaapelowała do rządu federalnego o sprowadzenie złota z powrotem do kraju.
Stefan Kornelius, rzecznik koalicyjnego rządu Friedricha Merza, oświadczył niedawno, że wycofanie rezerw złota nie jest obecnie rozważane. Frauke Heiligenstadt z koalicyjnej SPD, zaznaczyła, że choć rozumie obawy części polityków i ekonomistów, Bundesbank nie powinien podejmować gwałtownych działań, bowiem „niemieckie rezerwy złota są dobrze zdywersyfikowane”. Dodała, że trzymanie części złota w Nowym Jorku wciąż ma sens, gdyż „Niemcy, Europa oraz Stany Zjednoczone są mocno powiązane pod względem polityki finansowej”.
Bundesbank spokojny o złoto Niemiec
Kwestia repatriacji niemieckiego złota nabrała na znaczeniu w ostatnich tygodniach, lecz nie jest to temat nowy. W kwietniu, gdy Donald Trump zaszokował rynki, ogłaszając wysokie cła na towary z większości państw świata, Marco Wanderwitz, niemiecki prawnik oraz wpływowy polityk CDU, przypominał, że opowiadał się za prawem urzędników krajowych do wycofania oraz inspekcji złota. Markus Ferber, europoseł CDU, również nalegał, aby niemieckim urzędnikom umożliwić osobistą inspekcję złota przechowywanego w USA.
W tamtym czasie, poproszony o komentarz, Bundesbank stwierdził, że amerykańska Rezerwa Federalna jest wiarygodnym oraz godnym zaufania partnerem w kwestii przechowywania rezerw. W wystąpieniu wygłoszonym w październiku ubiegłego roku na posiedzeniu Międzynarodowego Funduszu Walutowego prezes Bundesbanku, Joachim Nagel, zapewnił, że nie ma „żadnego powodu do niepokoju” w odniesieniu do niemieckiego złota przechowywanego w amerykańskiej Rezerwie Federalnej.
Obecnie prezes Bundesbanku powiedział w rozmowie z dziennikiem „Frankfurter Allgemeine Zeitung”, że: „Nie ma wątpliwości, że niemieckie złoto jest bezpieczne w Rezerwie Federalnej USA w Nowym Jorku”. Joachim Nagel dodał, że Bundesbank regularnie analizuje sposób przechowywania rezerw i zwrócił uwagę, że w związku z tym dziesięć lat temu podjęto decyzję o sprowadzeniu 300 ton złota z Nowego Jorku do Frankfurtu.
Polska sprowadziła ostatnio 100 ton złota
Niemcy nie są osamotnione w swoich obawach, ponieważ o przetransportowaniu złota mówi się także od dłuższego czasu w Polsce, zwłaszcza w ostatnich dwóch latach, kiedy to NBP przez dwa lata z rzędu został największym nabywcą złota spośród banków centralnych na świecie, powiększając rezerwy o ponad 192 tony. Więcej informacji na temat repatriacji złota do Polski można znaleźć w artykule „Czas na transport złota NBP do Polski”. Warto jednak wspomnieć, że proces sprowadzania złota do Polski NBP realizował już w swojej historii.
W roku 2019 do Polski z Banku Anglii przetransportowano 3,214 mln uncji trojańskich, czyli 100 ton złota. Według informacji podanych przez NBP, przeprowadzono łącznie osiem transportów, każdy liczący 1000 sztab. Złoto transportowano specjalnie wyczarterowanymi samolotami przy udziale policji, Straży Granicznej oraz portów lotniczych w Warszawie i Poznaniu.
Później dowiedzieliśmy się, że decyzją zarządu NBP rezerwy banku centralnego będą ulokowane w trzech krajach: w Polsce, USA (skarbiec Rezerwy Federalnej w Nowym Jorku) i Wielkiej Brytanii (skarbiec Banku Anglii w Londynie). Zgodnie z ostatnimi oficjalnymi danymi (raport roczny za 2024 r.) niemal 105 ton złota NBP znajdowało się w Polsce, co oznacza, że obecnie około 445 ton, a zatem około 81 proc. polskich rezerw złota było zlokalizowane w USA i Wielkiej Brytanii.
Wracając do kwestii niemieckiej, należy wspomnieć o przeciwnikach pomysłu nagłego transportu złota naszych zachodnich sąsiadów z USA do skarbców Bundesbanku. Jednym z nich jest m.in. prof. Clemens Fuest, prezes szanowanego Instytutu Badań Ekonomicznych (Ifo). Ostrzega, że gwałtowna decyzja Berlina mogłaby zostać odebrana jako wyraz braku zaufania wobec Waszyngtonu i jedynie „dolać oliwy do ognia” w już i tak napiętych relacjach.
Wspomniany dr Markus Demary zaznaczył w wywiadzie dla Euronews, że należy przeanalizować argumenty za i przeciw w kontekście repatriacji niemieckiego złota z USA do Niemiec. "Uważam, że korzyści z pozostawienia złota w USA przeważają nad wadami” – podsumował ekonomista.