Litewski system energetyczny jest gotów i sprawdzony pod kątem pracy w trybie autonomicznym, nawet w sytuacji niespodziewanego wyłączenia połączeń międzynarodowych – komunikuje Gabriel Gorbacevski, wiceminister ds. energii Litwy w jubileusz odłączenia krajów nadbałtyckich od sowieckiego systemu BRELL poprzez synchronizację z europejskim systemem elektroenergetycznym.
Rok temu Litwa, Łotwa oraz Estonia oderwały się od radzieckiego systemu energetycznego BRELL i dokonały synchronizacji z systemem europejskim. Jakie były największe obawy związane z tym dniem?
Synchronizacja to technicznie skomplikowany proces, który wymaga nadzwyczaj dokładnej harmonizacji krajów bałtyckich, w związku z tym przeanalizowano różnorodne scenariusze, w tym potencjalne komplikacje, a nawet ekstremalne sytuacje.
Zdawano sobie sprawę, że zagrożenie atakami cybernetycznymi jest nieustanne, dlatego szczególny nacisk położono na uwagę, ścisłą kooperację instytucji, wzmocnione zabezpieczenia cybernetyczne oraz aktywną obronę.
Przygotowano się również na ewentualne zakłócenia w dostawach energii elektrycznej – kraje bałtyckie posiadają szczegółowe plany zarządzania sytuacjami kryzysowymi w obszarze energetyki, a zabezpieczenie świadczenia usług o fundamentalnym znaczeniu jest koordynowane przez rządy krajowe oraz właściwe ministerstwa. Plany zapewnienia ciągłości działania są systematycznie aktualizowane, dokonywana jest ocena ryzyka, a gotowość na różne okoliczności jest nieustannie zagwarantowana.
Należy podkreślić, że kraje bałtyckie, a także Polska, były do tego przedsięwzięcia metodycznie i rzetelnie przygotowane. Zapewniono środki prewencyjne w stosunku do różnych sytuacji, zapewniono koordynację instytucjonalną i gotowość techniczną. Ponadto, skala dezinformacji na Litwie była znikoma i nie miała znaczącego wpływu na cały proces.
Michał Niewiadomski: Z jakich zasobów produkcyjnych energii elektrycznej korzystają teraz Państwa Bałtyckie?
Gabriel Gorbacevski: Kraje bałtyckie aktualnie produkują energię elektryczną z zróżnicowanych zasobów, co zapewnia adaptacyjność systemu i bezpieczeństwo energetyczne. Znaczącą część stanowią odnawialne źródła energii – elektrownie wiatrowe i słoneczne, jak również elektrociepłownie kogeneracyjne oparte na biomasie. Na Litwie odnawialne źródła energii stanowią istotną część składu energetycznego (w roku 2024 ok. 70%). Warto zauważyć, że kilka dni temu potencjał elektrowni słonecznych i wiatrowych przekroczył 6 GW. Dodatkowo, od roku 2025 kraje bałtyckie pracują synchronicznie z siecią kontynentalnej Europy, zatem równowaga energetyczna jest zapewniana zarówno przez wytwarzanie krajowe, jak i współpracę regionalną oraz europejską.
Które państwa oferują zasilanie rezerwowe w razie awarii którejś elektrowni w systemie?
Od lutego 2025 roku kraje bałtyckie pracują synchronicznie z siecią kontynentalnej Europy poprzez Polskę, a liczne połączenia międzynarodowe umożliwiają równoważenie przepływów i utrzymanie dostaw, nawet w przypadku awarii jednego z kanałów. W tym aspekcie, kluczowa podczas synchronizacji była linia LitPol Link łącząca Litwę i Polskę – i pozostaje ona niezbędna do utrzymania wspólnej częstotliwości z sieciami Europy kontynentalnej. Litewski system elektroenergetyczny jest również przygotowany i przetestowany do działania w trybie autonomicznym, nawet w przypadku nieplanowanego odłączenia połączeń międzynarodowych. Istotne znaczenie posiada również połączenie zewnętrzne NordBalt między Litwą a Szwecją, które w bieżącym roku świętuje swoją 10. rocznicę.
W jaki sposób synchronizacja wpłynęła na ceny energii na Litwie, Łotwie oraz w Estonii?
Synchronizacja nie oddziałała na ceny energii elektrycznej, ponieważ na Litwie handel energią elektryczną z Rosją jest zawieszony od roku 2022, a z Białorusią – od roku 2020. Synchronizacja krajów nadbałtyckich z siecią kontynentalnej Europy nie wywarła znaczącego wpływu na hurtowe ceny energii. Dla porównania: w roku 2024 średnia hurtowa cena energii elektrycznej na Litwie wynosiła 87 EUR/MWh, a w roku 2025, a więc już po synchronizacji, 85 EUR/MWh. W dalszej perspektywie czasowej synchronizacja oznacza bardziej stabilne ceny, większe bezpieczeństwo dostaw i szansę na korzystanie z tańszych zasobów energii na rynku europejskim.
Polska połączona jest z Litwą mostem energetycznym LitPollink, w planach jest Harmony Link, co to za połączenie?
Wszystkie krajowe projekty synchronizacyjne na Litwie zostały już ukończone, a aktualnie dąży się do sprawnej realizacji projektu kolejnego połączenia energetycznego z Polską – „Harmony Link". Litwa i Polska posiadają już jedno lądowe połączenie energetyczne – LitPol Link. „Harmony Link", czyli lądowe połączenie Litwy i Polski, to strategiczny projekt dla Litwy. Połączenie to dodatkowo wzmocni odporność systemów elektroenergetycznych państw bałtyckich, jak również zwiększy możliwości integracji odnawialnych źródeł energii. Realizacja nowego lądowego połączenia energetycznego z Polską umożliwi znaczną rozbudowę oraz przyłączenie nowych mocy wytwórczych w regionie północno-wschodniej Polski i południowej Litwy, które – według mojej wiedzy – cechują się dobrymi warunkami wiatrowymi i sprzyjają rozwojowi energetyki wiatrowej na lądzie.
Jakie inwestycje wzmacniające odporność systemu elektroenergetycznego planuje w najbliższych latach Litwa, jakie wnioski wyciągacie z wojny w Ukrainie?
Litwa w nadchodzących latach zamierza w dalszym ciągu wzmacniać odporność systemu elektroenergetycznego, realizując szeroko zakrojone projekty ochrony infrastruktury krytycznej we współpracy z krajami bałtyckimi i Polską. Na te projekty Komisja Europejska przeznaczyła 113 mln euro w ramach instrumentu „Łącząc Europę" (CEF), z czego do Litwy i Polski trafi bardzo podobna kwota – ok. 22 mln euro. Dąży się również do stworzenia na poziomie UE długoterminowych instrumentów prawnych oraz finansowych wspierających ochronę kluczowej infrastruktury energetycznej.
Program odporności realizowany przez „Litgrid" obejmuje 13 projektów i przeszło 150 konkretnych działań dotyczących obiektów sieci przesyłowej. Wśród kluczowych inwestycji znajdują się: wzmocnienie fizycznej ochrony newralgicznych urządzeń, instalacja barier fizycznych, wdrażanie systemów wykrywania i neutralizacji dronów, rozwój elektronicznych środków bezpieczeństwa, wzmacnianie cyberbezpieczeństwa, tworzenie rezerw awaryjnych i kryzysowych oraz rozwiązania umożliwiające szybkie odtworzenie uszkodzonej infrastruktury. Wzmacniana jest również ochrona perymetryczna oraz gotowość do działania w trybie krytycznym.
Bazując na doświadczeniach konfliktu zbrojnego w Ukrainie, Litwa dochodzi do jednoznacznego wniosku, że infrastruktura energetyczna jest jednym z głównych celów zarówno fizycznych, jak i cybernetycznych ataków, w związku z tym jej ochrona musi być systematyczna, wielowarstwowa i nieustannie aktualizowana. Wykorzystując doświadczenia Ukrainy, poszerza się zakres działań ochronnych, testowane są rozwiązania we współdziałaniu z wojskiem, uczelniami i specjalistami ds. bezpieczeństwa, a program odporności jest systematycznie korygowany, w zależności od zmieniającej się oceny zagrożeń.
Materiały prasowe
Rozmawiał Michał Niewiadomski