W związku z rosnącą popularnością stanowisk kasowych samoobsługowych, obserwujemy coraz częstsze przykłady nieetycznych zachowań klientów, takich jak na przykład zamiana etykiet na produktach. Brak adekwatnych uregulowań prawnych dotyczących tego zjawiska stanowi znaczące wyzwanie dla sektora handlu detalicznego. Pojawia się także pytanie, czy defraudacja wobec „automatu” jest równie karalna, jak w przypadku oszustwa popełnionego wobec pracownika obsługującego kasę.
Urządzenia kas samoobsługowych stały się powszechnym elementem infrastruktury handlowej. Wiele sklepów, od placówek spożywczych po drogerie i supermarkety budowlane, decyduje się na ich wdrożenie. Niestety, wraz z rosnącą popularnością tych technologii, nasila się problem manipulacji cenami poprzez podmienianie etykiet. Klienci stosują tę metodę, aby zapłacić mniej za towary, które w rzeczywistości mają wyższą cenę, a jedynie podobną wagę do tych tańszych.
Kasy samoobsługowe – problematyczne rozwiązanie. Luki prawne w zakresie oszustw
Kwestię tę podniósł poseł Jarosław Sachajko z ugrupowania Kukiz’15 w swojej interpelacji skierowanej do Ministra Sprawiedliwości.
Poseł Jarosław Sachajko zwrócił uwagę na powszechny proceder polegający na „wymianie” etykiet produktów, co prowadzi do sytuacji, w której klient płaci za towar tańszy, podczas gdy zabiera ze sobą produkt droższy. „W przypadku dokonywania ww. czynu zabronionego przy kasie obsługiwanej przez pracownika sklepu sprawca popełnia czyn zabroniony z art. 286 (zazwyczaj § 3) Kodeksu karnego, tj. przestępstwo oszustwa. Przy przestępstwie oszustwa nie stosuje się »przepołowienia«, więc taki czyn jest przestępstwem, niezależnie od kwoty” – wyjaśnia poseł.
Dowiedz się również
Zakupy bez wyjmowania z koszyka. System K-Scan trafia do kolejnych sklepów.
W dalszej części swojego pisma, poseł przytoczył orzeczenie Sądu Okręgowego w Zielonej Górze z dnia 19 maja 2022 roku (sygn. akt VII Ka 3/22) dotyczące praktyki przyklejania kodów kreskowych od innych produktów i skanowania ich przy użyciu samoobsługowych kas. Sąd uznał, że takie działanie nie wprowadza w błąd osoby (kasjera czy właściciela sklepu), lecz jedynie urządzenie (automat). To z kolei wyklucza możliwość przypisania sprawcy czynu z artykułu 286 Kodeksu karnego, który wymaga wprowadzenia w błąd konkretnej osoby, a nie maszyny.
„Takie zróżnicowanie sytuacji prawnej, pomimo popełnienia de facto tego samego czynu zabronionego, jest zjawiskiem negatywnym społecznie. Osoba dopuszczająca się oszustwa przy użyciu kasy automatycznej, gdzie niemożliwa jest weryfikacja wizualna towaru, jest traktowana łagodniej niż sprawca popełniający przestępstwo oszustwa przy tradycyjnej kasie obsługiwanej przez pracownika” – dodał poseł.
Marcin Warchoł, Sekretarz Stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości, odpowiedział na interpelację, podkreślając, że „w obecnym stanie prawnym sprawca doprowadza do niekorzystnego rozporządzenia mieniem przez wprowadzenie innej osoby w błąd, przez wykorzystanie jej błędu lub niezdolności do należytego zrozumienia podejmowanych działań”.
„W kontekście zgłaszanego problemu, trudności w dokonaniu prawnej kwalifikacji czynu sprawcy mogą wynikać z przyjęcia, że płatność w kasie automatycznej odbywa się całkowicie bez udziału »czynnika ludzkiego«, co oznacza brak »osoby«, której błąd mógłby zostać wykorzystany. Niekiedy podnosi się argument, że stwierdzenie, iż oszukańcze działania dokonywane przy tego typu kasie nie wprowadzają w błąd osób fizycznych, nie jest w pełni trafne, ponieważ system działa automatycznie, ale nie jest całkowicie niezależny od konkretnych osób” – dodał wiceminister.
W dalszej części swojej odpowiedzi Warchoł zaznaczył, że dokonując płatności w kasie samoobsługowej, dochodzi do zawarcia umowy sprzedaży pomiędzy klientem a sprzedawcą. Zamiana etykiety w celu zapłacenia niższej ceny jest nieuczciwa, jednak nie zawsze spełnia wszystkie znamiona przestępstwa oszustwa. Sekretarz stanu sugeruje, że taki czyn może być kwalifikowany jako wykroczenie przywłaszczenia (art. 284 § 1 k.k.) lub jako przywłaszczenie (art. 119 § 1 k.w).