**Zakończenie WIBOR-u w nowych umowach. Ministerstwo Finansów szykuje zmiany w prawie**
Ministerstwo Finansów pracuje nad przepisami, które wprowadzą zakaz stosowania kluczowego wskaźnika referencyjnego, w tym WIBOR, po rozpoczęciu jego likwidacji w umowach konsumenckich. Klienci posiadający takie umowy zawarte w okresie przejściowym otrzymają propozycję zmiany metody naliczania odsetek. Zakaz ten nie będzie dotyczył transakcji instrumentów pochodnych.
Administrator wskaźników referencyjnych GPW Benchmark 18 maja bieżącego roku zainicjował proces uporządkowanej likwidacji wskaźnika referencyjnego WIBOR (tzw. zdarzenie regulacyjne). Ostateczny dzień opracowywania oraz publikowania WIBOR-u nastąpi 31 grudnia 2036 roku, co oznacza, że za dzień jego uporządkowanej likwidacji uznaje się 1 stycznia 2037 roku.
Decyzja o wygaszaniu WIBOR
W ubiegłym tygodniu Komitet Stabilności Finansowej zaakceptował stanowisko Komisji Nadzoru Finansowego, zgodnie z którym, w związku z rozpoczęciem procedury wygaszania WIBOR-u, od 1 stycznia 2027 roku nie powinno się zawierać umów ani oferować instrumentów finansowych, w których stosowany byłby wskaźnik referencyjny WIBOR.
Ministerstwo Finansów zamierza prawnie uregulować kwestię zakazu stosowania likwidowanego wskaźnika referencyjnego o statusie kluczowym (do którego zalicza się WIBOR) zgodnie z regulacjami unijnymi (tzw. rozporządzenie BMR). Dotyczy to opublikowanego w poniedziałek projektu ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu rozwoju rynku finansowego oraz zwiększenia stabilności finansowej (nr w wykazie prac legislacyjnych: UC132).
"Celem regulacji jest również wprowadzenie przepisów ograniczających ekspozycję na kluczowy wskaźnik referencyjny, w odniesieniu do którego wystąpiło zdarzenie regulacyjne. (…) Ograniczenie ekspozycji polega na ustanowieniu ogólnego zakazu stosowania kluczowego wskaźnika referencyjnego w nowych umowach i instrumentach, zawieranych lub emitowanych po wystąpieniu zdarzenia regulacyjnego, które tego wskaźnika dotyczy, jak również – w odniesieniu do już zawartych umów kredytowych z konsumentami – zobowiązania kredytodawców do złożenia kredytobiorcom oferty zmiany sposobu oprocentowania kredytu, przy czym wybór ostatecznej, dalszej formy oprocentowania pozostawiony jest kredytobiorcy" – zaznaczono w uzasadnieniu projektu.
Zakaz w nowych umowach i instrumentach
Projektowany artykuł 61e ustęp 1 ustawy o nadzorze makroostrożnościowym ustanawia ogólny zakaz wykorzystywania kluczowego wskaźnika referencyjnego (w tym okresów jego zapadalności) w umowach i instrumentach finansowych, które są zawierane lub emitowane po wystąpieniu zdarzenia regulacyjnego dotyczącego tego wskaźnika.
Zgodnie z proponowanym rozwiązaniem, zakaz stosowania kluczowego wskaźnika referencyjnego będzie miał zastosowanie zarówno do zdarzeń, które miały miejsce przed (art. 30 ust. 1), jak i po dniu wejścia w życie projektowanej ustawy.
Przepisy będą dotyczyły wyłącznie zastosowania kluczowego wskaźnika referencyjnego – obecnie w Polsce jest to wyłącznie WIBOR.
W przyszłości zakazem zostaną objęte również inne kluczowe wskaźniki, pod warunkiem, że osiągną status likwidacji i wystąpi zdarzenie regulacyjne, które ich dotyczy.
"Celem regulacji jest ustawowe ograniczenie ekspozycji na kluczowy wskaźnik referencyjny (…). Objęcie kluczowego wskaźnika referencyjnego procedurą uporządkowanej likwidacji zakłada bowiem zmniejszanie wolumenów umów i instrumentów finansowych stosujących ten wskaźnik (wygaszanie)" – czytamy w uzasadnieniu projektu.
"Celem przepisu jest także prawne zabezpieczenie procesu zaprzestania opracowywania kluczowego wskaźnika referencyjnego, który ze względu na specjalny status tzw. "kluczowość", wykazuje znaczną skalę stosowania, a zaprzestanie jego opracowywania może mieć wpływ na integralność rynku, stabilność finansową, konsumentów, gospodarkę realną lub finansowanie gospodarstw domowych i przedsiębiorstw" – dodano.
Przepisy wprowadzają wyłączenie z zakazu stosowania likwidowanego wskaźnika referencyjnego dla transakcji w zakresie instrumentów pochodnych, które służą zarządzaniu ryzykiem stopy procentowej lub ryzykiem płynności pozycji bilansowych bieżącego portfela, lub zarządzaniu kosztami obsługi w czasie umów i instrumentów finansowych wyemitowanych w oparciu o kluczowy wskaźnik referencyjny, którego zaprzestanie zostało ogłoszone.
"Celem regulacji jest umożliwienie bezpiecznego i uporządkowanego zarządzania, w tym wygaszania, istniejącymi pozycjami bilansowymi (aktywów i pasywów) opartymi na kluczowym wskaźniku referencyjnym, którego opracowywania się zaprzestaje, a także zgodność z regulacjami nadzorczymi, mającymi na celu zabezpieczenie ryzyka stopy procentowej" – wyjaśniono w uzasadnieniu projektu.
Harmonogram wygaszania WIBOR
Zgodnie z projektowanymi przepisami, umowy i instrumenty finansowe stosujące kluczowy wskaźnik referencyjny, którego zaprzestanie ogłoszono, zawarte lub wyemitowane w okresie pomiędzy wystąpieniem zdarzenia regulacyjnego a wejściem w życie ustawy, zostaną prawne usankcjonowane.
W przypadku wystąpienia zdarzenia regulacyjnego w odniesieniu do kluczowego wskaźnika referencyjnego, kredytodawca będzie zobowiązany do przedstawienia kredytobiorcy oferty (może przybrać formę aneksu do umowy) zmiany sposobu oprocentowania kredytu, w którym stosowany jest kluczowy wskaźnik referencyjny, w terminie 9 miesięcy od dnia wystąpienia zdarzenia.
Przepis będzie dotyczył umów ze zmiennym oprocentowaniem w rozumieniu ustawy o kredycie konsumenckim, o kredycie hipotecznym oraz o nadzorze nad pośrednikami kredytu hipotecznego i agentami, w których używany jest kluczowy wskaźnik referencyjny.
"Wskazany w przepisie termin 9 miesięcy należy uznać za odpowiedni, uwzględniając skalę przewidywanej akcji dostosowania umów (około 1664,3 tys. umów o kredyt hipoteczny oraz około 1475,3 tys. umów o kredyt konsumencki z zastosowaniem WIBOR 1M, 3M oraz 6M – dane Urzędu KNF według stanu na dzień 31.12.2024 r.) oraz możliwości operacjonalizacji procesu (przygotowanie odpowiedniej dokumentacji oraz jej weryfikacja i wysyłka)" – napisano w uzasadnieniu projektu.
Jeśli zdarzenie regulacyjne nastąpi przed dniem wejścia w życie ustawy, termin 9 miesięcy będzie liczony od dnia jej wejścia w życie, a nie od daty wystąpienia tego zdarzenia.
Ze względu na zróżnicowanie elementów, które mogą stanowić część składową zmiennego oprocentowania w umowach kredytu konsumenckiego i hipotecznego (np. możliwość stosowania stopy referencyjnej NBP w umowach kredytu konsumenckiego), w uzasadnieniu wskazano, że oferta zawiera co najmniej propozycję wyboru pomiędzy stałą stopą oprocentowania kredytu a nowym sposobem ustalenia zmiennego oprocentowania kredytu z zastosowaniem wskaźnika referencyjnego.
Ostateczny wybór dalszej formy oprocentowania kredytu będzie zależał od decyzji kredytobiorcy.
Oferta będzie wiążąca dla kredytodawcy przez okres 2 miesięcy od dnia jej przedstawienia. Brak odpowiedzi na ofertę lub jej odrzucenie nie stanowi podstawy do wypowiedzenia przez kredytodawcę umowy lub żądania wcześniejszej spłaty kredytu lub zmiany pozostałych warunków umowy, w tym wysokości marży.
Oferta nie może prowadzić do zwiększenia wysokości marży ustalonej w pierwotnej umowie.
Cel zmian: stabilność rynku finansowego
"Celem przepisu jest zabezpieczenie interesu konsumenta, uwzględniając jednocześnie uwarunkowania prowadzenia działalności gospodarczej przez kredytodawcę. Marża będąca składnikiem oprocentowania nie może zostać zwiększona, ale może zostać obniżona, aby zwiększyć atrakcyjność oferty i powodzenie akcji dostosowania umów" – wskazano.
Przepisy zawierają również wyłączenia stosowania przepisu dotyczącego obowiązku przedstawienia oferty. Dotyczą one umów, które przestały obowiązywać w okresie od zdarzenia regulacyjnego do dnia wejścia w życie ustawy; umów, których pozostały okres obowiązywania jest krótszy niż termin na złożenie oferty (czyli przestają obowiązywać w terminie krótszym niż 9 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy); umów renegocjowanych przez strony wcześniej (tj. jeśli w okresie od dnia wystąpienia zdarzenia do dnia upływu terminu na złożenie oferty strony ustaliły nowy sposób oprocentowania kredytu). (PAP Biznes)
tus/ gor/