Sejmowa Komisja Polityki Społecznej przychylnie odniosła się do propozycji nowelizacji ustawy dotyczącej działaczy opozycji antykomunistycznej. Dotyczy to zapisu, zgodnie z którym status osoby prześladowanej będzie mogła uzyskać osoba, względem której sąd dla nieletnich lub sąd rodzinny zarządził zastosowanie środków resocjalizacyjnych bądź opiekuńczych za działalność w okresie PRL.
W trakcie obrad sejmowej Komisji Polityki Społecznej i Rodziny miało miejsce pierwsze omówienie senackiego projektu ustawy o zmianie ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z przyczyn politycznych.
Motywując projekt, senator Alicja Zając (PiS) zaznaczyła, że 10 października 2024 roku Rzecznik Praw Obywatelskich skierował do senackiej Komisji Rodziny, Polityki Senioralnej i Społecznej wniosek o podjęcie inicjatywy prawodawczej, mającej na celu umożliwienie uzyskania statusu osoby pokrzywdzonej z przyczyn politycznych osobom, które „mimo młodego wieku nie zostały skazane wyrokiem sądu za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niezależności i suwerenności lub przestrzegania politycznych praw człowieka w Polsce, niemniej jednak zastosowano wobec nich z powodu tej działalności środki poprawcze lub wychowawcze”.
– Komisja na posiedzeniu w maju 2025 roku podjęła się tej inicjatywy i zadecydowała o przygotowaniu wspomnianej ustawy. Projekt jest bardzo zwięzły, obejmuje jedynie modyfikację dotyczącą jednego artykułu. Komisja jednogłośnie zaakceptowała projekt tej ustawy, dodatkowo podczas posiedzenia Senatu wszyscy obecni senatorowie poparli ten projekt. Nie oczekiwaliśmy, że do komisji wpłynie tak wiele uwag, wniosków i telefonów z sugestiami o rozszerzenie tego projektu. Niemniej jednak nie było takiej możliwości, ponieważ odpowiadał on wyłącznie na propozycję Rzecznika Praw Obywatelskich – objaśniła.
Podsekretarz stanu w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Sebastian Gajewski, dodał, że Rada Ministrów wydała pozytywną opinię o projekcie. – Projekt ma na celu dostosowanie do wymogów wynikających z konstytucyjnej zasady równości, jednego ze statusów przewidzianych przez ustawę o działaczach opozycji antykomunistycznej i osobach represjonowanych z powodów politycznych, a mianowicie statusu osoby represjonowanej z tych powodów – powiedział.
Ten status, jak podkreślił, jest przypisany kilku grupom podmiotów, a jedną z nich są osoby, które w związku z prowadzoną działalnością na rzecz niepodległości lub suwerenności Polski albo przestrzegania politycznych praw człowieka w Polsce, były ścigane listem gończym, oskarżone o popełnienie przestępstwa, skazane za jego popełnienie lub wielokrotnie skazywane za popełnienie wykroczenia.
– Taki kształt kręgu podmiotowego osób, które mogą otrzymać status osoby represjonowanej z powodów politycznych, wyklucza osoby, które wprawdzie podejmowały działalność na rzecz niepodległości i suwerenności Polski albo respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i wszczęto lub prowadzono wobec nich postępowania represyjne związane z groźbą określonego czynu karą kryminalną, lecz nie zostały one skazane ani za przestępstwo, ani za wykroczenie, ponieważ ze względu na obowiązujące wówczas przepisy dotyczące postępowania w sprawach nieletnich nie mogły one ponosić odpowiedzialności karnej ani wykroczeniowej – relacjonował Gajewski.
Ten projekt, jak zaznaczył, odnosi się więc do osób, które prowadziły tego typu działalność, a stosowane wobec nich represje sprowadzały się nie do oskarżenia lub skazania za przestępstwa albo wielokrotnego karania za popełnienie wykroczenia, ale do „wszczęcia i prowadzenia postępowania w sprawach nieletnich, które kończyło się nałożeniem środka poprawczego, to jest umieszczenia w zakładzie poprawczym, albo środka wychowawczego, czyli ustanowienia nadzoru kuratora, nadzoru odpowiedzialnego rodzica, upomnienia czy umieszczenia w placówce wychowawczej”.
– Uważamy, że rozwiązanie zawarte w projekcie ma na celu zagwarantowanie zgodności przepisów ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej z wymogami wynikającymi z konstytucyjnej zasady równości – zaznaczył Gajewski. Zwrócił również uwagę, że obecna regulacja jest „szczególnie niesprawiedliwa dla wspomnianej grupy osób, ponieważ wydaje się, że w przypadku osoby dorosłej np. poszukiwanie listem gończym albo nawet wielokrotne skazywanie za popełnienie wykroczenia mogło być mniej dotkliwe niż np. umieszczenie osoby między 13 a 17 rokiem życia w zakładzie poprawczym czy wychowawczym”.
– Zwłaszcza, że jak pokazuje doświadczenie historyczne, z reguły orzeczenie środka poprawczego lub wychowawczego wiązało się również z innymi szykanami w środowisku szkolnym, społecznym, w którym funkcjonował młody człowiek, a także jego rodzina. Z tego powodu Rada Ministrów wydała pozytywną opinię o tym projekcie. Po pierwsze, te osoby będą mogły uzyskać status osoby represjonowanej z przyczyn politycznych, po drugie, korzystać ze świadczeń, w tym przypadku chodzi przede wszystkim o prawo do świadczenia pieniężnego, wyrównawczego i możliwość wnioskowania o pomoc finansową – wskazał.
Skutki finansowe projektu, jak dodał Gajewski, są umiarkowane, z uwagi na ograniczony krąg osób, które może objąć. Szacunkowo to ok. 260 osób, a koszty wprowadzenia w życie tej ustawy oszacował na ok. 3,5 mln zł rocznie.
Członkowie komisji wyrazili aprobatę dla projektu wraz z poprawkami językowymi, do których wprowadzenia upoważniono Biuro Legislacyjne. Sprawozdawcą została posłanka Dorota Marek (KO). (PAP)
akn/ lm/