Trwają działania nad nowelizacją ustawy o kredycie konsumenckim. Zaktualizowany projekt został właśnie przesłany do ponownych konsultacji. Delikatnie złagodzono zapisy dotyczące zdolności kredytowej, lecz większa część ograniczeń nadal obowiązuje.
W Rządowym Centrum Legislacji przed weekendem pojawiła się odświeżona wersja projektu ustawy o kredycie konsumenckim. Pierwotnie zmodernizowana „ustawa zasadnicza kredytowania” została opublikowana w lipcu 2025 r. Na stronach Bankier.pl zaprezentowaliśmy zestawienie kluczowych innowacji przedstawionych przez UOKiK, czyli twórcę dokumentu. Dotyczyły one między innymi reguł promowania kredytów oraz konsekwencji kredytu bezkosztowego.
Projekt wywołał liczne spory, a krytyczne uwagi przekazały m.in. Związek Banków Polskich oraz sektor firm pożyczkowych. Po cyklu konsultacji dokument został poddany wielu poprawkom, jednak zasadniczo mają one charakter edytorski. Mimo to, można wskazać kilka istotniejszych modyfikacji.
Rozszerzony zakaz dyskryminacji, z „wyjątkiem” dla wierzycieli
W nowej odsłonie projektu uwzględniono bardziej szczegółowy zapis zakazujący dyskryminowania klientów. Dotyczy to zróżnicowania zarówno warunków składania wniosku o finansowanie, jak i kryteriów przyznawania kredytów lub ustaleń w umowie kredytowej. Do zbioru cech, które nie mogą być uwzględniane, dodano barwę skóry, przekonania polityczne, przynależność do mniejszości etnicznej, obywatelstwo i „pochodzenie”.
Jednocześnie dodano punkt w artykule 5 ustawy, który zaznacza, że „dopuszczalne jest oferowanie odmiennych warunków dostępu do kredytu konsumenckiego, gdy jest to umotywowane obiektywnymi przesłankami”.
Mniej restrykcyjne spojrzenie na zdolność kredytową
„Umowa o kredyt konsumencki może być zawarta wyłącznie wtedy, kiedy rezultat oceny zdolności kredytowej sygnalizuje, że konsument będzie w stanie uregulować całą kwotę do zapłaty, zgodnie z warunkami umowy” – ten fragment zawarty w pierwotnej wersji projektu zwrócił uwagę podmiotów udzielających kredytów. Sformułowanie było bardzo kategoryczne, a w komentarzach wskazywano, że w kwestii zdolności kredytowej zawsze operujemy w sferze prawdopodobieństwa, a nie pewności.
W upublicznionej w marcu 2026 r. wersji projektu przytoczony fragment prezentuje się nieco inaczej. Podpisanie umowy będzie możliwe, jeśli „wywiązanie się konsumenta z zobowiązań (…) jest prawdopodobne”.
Równocześnie doprecyzowano jedną z najbardziej kontrowersyjnych kwestii związanych z sankcją kredytu bezkosztowego. Przypomnijmy, że możliwość uregulowania zadłużenia bez odsetek i innych opłat przewidziano także w przypadku naruszenia zasad oceny zdolności kredytowej. W nowej wersji projektu podkreślono, że taka „kara” dla podmiotu udzielającego kredytu będzie obowiązywać, jeżeli udostępniono kredyt lub znacząco podwyższono kwotę kredytu już po zawarciu umowy i pominięto:
- Pozyskanie danych na temat przychodów, wydatków oraz sytuacji finansowej klienta.
- Weryfikację klienta w bazach danych.
- Udokumentowanie procedury oceny zdolności kredytowej.
Zmiana w pułapach opłat i prowizji
Obowiązująca obecnie ustawa ustanawia pułapy kosztów pozapłaconych (opłat i prowizji) oddzielnie dla kredytów z krótkim (do 30 dni) i dłuższymi okresami spłaty. W pierwszej wersji projektu wprowadzono próg dla kart kredytowych oraz limitów w kontach osobistych. Wynosił on 2 proc. w skali miesiąca. Podmioty udzielające kredytów zaznaczały, że budowa limitu nie współgra ze specyfiką produktów, w których np. opłatę za wznowienie limitu lub obsługę karty pobiera się raz w roku.
Nowy proponowany pułap będzie kalkulowany w perspektywie rocznej. Nie będzie dozwolone pobieranie opłat i prowizji przekraczających 24 proc. limitu przyznanego w karcie kredytowej lub na rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowym.
Utrzymane zakazy w reklamach
Jedną z najczęściej omawianych zmian proponowanych w nowej ustawie o kredycie konsumenckim jest radykalne zaostrzenie reguł reklamowania kredytów. W tym aspekcie zaktualizowany projekt pozostaje niezmienny. Każda reklama kredytu konsumenckiego musi zawierać ostrzeżenie „Uwaga! Pożyczanie pieniędzy wiąże się z kosztami”.
Niezmienna pozostaje także lista zakazów. Niedozwolone będzie m.in.:
- Sugerowanie, że kredyt polepszy sytuację finansową konsumenta.
- Wskazywanie, że inne zobowiązania, w tym odnotowywane w bazach danych, nie wpływają na możliwość uzyskania finansowania.
- Podkreślanie prostoty i szybkości otrzymania kredytu.
- Oferowanie zniżki uzależnionej od zaciągnięcia kredytu konsumenckiego.
- Proponowanie odroczenia terminu spłaty rat na okres dłuższy niż 3 miesiące.
Nowe zasady od listopada
Planowany termin wprowadzenia w życie większości przepisów zawartych w dokumencie to listopad 2026 r. Nowa wersja ustawy ma na celu wdrożenie do polskiego prawa zasad zawartych w drugiej dyrektywie o kredycie konsumenckim (CCD2). Termin na implementację CCD2 do polskiego prawa mija 20 listopada 2025 r.
Komentuje Jerzy Kachnowicz, Prezes Zarządu AvaFin Poland
Projekt nowej ustawy o kredycie konsumenckim stanowi ważny krok w kierunku dalszego wzmacniania ochrony konsumentów na rynku finansowym. Projektowane regulacje powinny jednak w możliwie największym stopniu uwzględniać potrzebę zachowania równowagi pomiędzy wysokim poziomem ochrony konsumenta, a warunkami umożliwiającymi dalszy rozwój rynku, zdrową konkurencję między podmiotami oraz innowacyjność w obszarze usług finansowych. Niektóre rozwiązania przewidziane w projekcie mogą budzić wątpliwości w tym kontekście.
Najnowszy projekt w dalszym ciągu zawiera szeroki katalog zakazów dotyczących reklamy kredytu konsumenckiego, obejmujący m.in. zakaz podkreślania łatwości i szybkości uzyskania finansowania. Wprowadzenie takiego ograniczenia w praktyce znacząco utrudnia podmiotom pozabankowym komunikowanie jednej z ich kluczowych przewag konkurencyjnych, jaką jest sprawny i wygodny proces zawarcia umowy pożyczki.
Sektor instytucji pozabankowych należy do tych obszarów rynku finansowego, w których w ostatnich latach wprowadzanych jest najwięcej innowacji. Dotyczą one przede wszystkim cyfryzacji procesów, wykorzystania zaawansowanej analityki danych w ocenie ryzyka kredytowego oraz rozwoju rozwiązań umożliwiających szybkie i w pełni zdalne zawieranie umów.
Te innowacje przekładają się na poprawę doświadczenia klienta. Szybkość i wygoda procesu to realna wartość, którą klienci dostrzegają i doceniają. Ograniczanie dostępu klientów do informacji, które są dla nich ważne przy podejmowaniu decyzji finansowych, jest sprzeczne z ich interesem. Utrudnia również porównanie oferty firm pozabankowych z ofertą banków, gdzie proces udzielania finansowania jest wyraźnie dłuższy i bardziej sformalizowany.
Innowacje w sektorze przekładają się nie tylko na większą wygodę klientów, lecz także na bardziej efektywne i odpowiedzialne zarządzanie ryzykiem, w tym rozwój zaawansowanych modeli analitycznych i automatyzację procesów decyzyjnych. W tym kontekście warto zwrócić uwagę, że projekt ustawy wprowadza obowiązek pełnej weryfikacji zdolności kredytowej dla wszystkich produktów kredytu konsumenckiego, niezależnie od ich wartości.
Rozwiązanie to może w praktyce prowadzić do wydłużenia procesu udzielania finansowania oraz zwiększenia kosztów jego obsługi. Z tego powodu warto rozważyć utrzymanie dotychczasowych rozwiązań dla kredytów o bardzo niewielkiej wartości, pozwalających na stosowanie proporcjonalnych, uproszczonych metod oceny ryzyka, przy jednoczesnym zachowaniu wysokiego poziomu ochrony konsumenta.