Język: polski Resort sprawiedliwości opracował zestaw przepisów dotyczących prawa rodzinnego, który wprowadza elastyczną pieczę rozdzieloną oraz usprawnioną procedurę dotycząca alimentów podstawowych z możliwością wydania nakazu w ciągu tygodnia. Według ministerstwa, odrębne postępowanie wykonawcze zapewni skuteczniejsze egzekwowanie orzeczeń mających na celu ochronę dzieci.
Według komunikatu przekazanego PAP w środę przez Ministerstwo Sprawiedliwości, nowy pakiet przepisów rodzinnych „kładzie nacisk na współpracę między rozstającymi się rodzicami, dążenie do porozumienia i znaczące przyspieszenie rozstrzygania sporów, by chronić dzieci przed skutkami długotrwałych postępowań”.
Projekt „wprowadza do Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ustawową definicję opieki naprzemiennej, jako jednej z form wspólnego sprawowania władzy rodzicielskiej po zakończeniu związku małżeńskiego, separacji lub rozstaniu rodziców”.
Nowe rozwiązanie przewiduje „sprawowanie bieżącej opieki nad dzieckiem w powtarzających się okresach – niekoniecznie równych – przy zachowaniu wspólnej odpowiedzialności obojga rodziców”. Zdaniem MS, zapobiega to „odseparowaniu dziecka od jednego z rodziców i promuje utrzymanie więzi rodzinnych po rozstaniu”.
Zgodnie z nowymi założeniami, „sąd każdorazowo oceni, czy opieka naprzemienna leży w najlepszym interesie dziecka”. Zapewniono, że „nie będzie ona stosowana w sytuacjach przemocy lub zagrożenia dla dobra dziecka”.
Projekt definiuje również kryteria, które sąd powinien uwzględniać przy orzekaniu opieki naprzemiennej, w tym dobro dziecka, jego wiek i stan zdrowia, jego własne zdanie, zdolność rodziców do współdziałania, odległość między miejscami zamieszkania a dotychczasowy podział obowiązków.
Możliwe będzie także orzekanie opieki naprzemiennej w ramach środków tymczasowych na okres trwania postępowania, aby długotrwała procedura nie prowadziła do zerwania więzi dziecka z jednym z rodziców.
Jednym z elementów proponowanej reformy jest także wprowadzenie „alimentów podstawowych oraz możliwości elektronicznego prowadzenia postępowań w tych sprawach”. Uznano, że usprawni to maksymalnie procedurę, która umożliwi szybkie uzyskanie wsparcia finansowego dla dziecka w sytuacji, gdy obowiązek alimentacyjny nie został dotychczas ustalony prawomocnym orzeczeniem sądu, ugodą ani aktem notarialnym.
Wniesienie pozwu będzie możliwe za pośrednictwem systemu informatycznego. Dzięki temu wyeliminowana zostanie potrzeba osobistego stawiennictwa w sądzie lub wysyłania dokumentów pocztą – zaznaczyło MS.
Zagwarantowano, że pozew będzie można złożyć również w formie papierowej. W takim przypadku konieczne będzie dołączenie jedynie oświadczeń (składanych pod rygorem odpowiedzialności karnej) potwierdzających brak przyczyniania się drugiego rodzica do utrzymania dziecka. System jest bowiem powiązany z rejestrami państwowymi (np. PESEL), co umożliwia samodzielną weryfikację więzów pokrewieństwa i eliminuje potrzebę dołączania odpisów aktów urodzenia.
Reforma przewiduje również możliwość wydania nakazu przez referendarza sądowego, co pozwoli na maksymalne przyspieszenie toku sprawy i odciążenie sędziów, umożliwiając im skupienie się na bardziej złożonych postępowaniach.
„Sąd lub referendarz sądowy będzie zobowiązany do wydania nakazu w terminie do 7 dni od daty złożenia kompletnego i prawidłowego pozwu. Nakaz będzie natychmiastowo wykonalny” – poinformowało Ministerstwo Sprawiedliwości.
Wyjaśniono, że w przypadku uchylania się zobowiązanego rodzica od płatności, sprawę będzie można skierować do egzekucji komorniczej.
„Pozwany rodzic ma prawo złożyć sprzeciw w ciągu 14 dni od doręczenia nakazu. W przypadku jego wniesienia, nakaz traci moc w całości, a sprawa zostaje przekazana do rozpoznania sądowi w standardowym trybie” – czytamy w komunikacie.
„Aby zapewnić ciągłość finansową, sąd automatycznie wyda wówczas postanowienie o zabezpieczeniu alimentów na czas trwania postępowania” – podało MS.
Wyjaśniono, że „kwota alimentów podstawowych stanowi określony procent minimalnego wynagrodzenia (zależny od liczby dzieci) i będzie ona każdego roku (od 1 marca) automatycznie korygowana wraz ze wzrostem płacy minimalnej – bez konieczności składania nowych wniosków”.
Reforma zakłada również, że jeśli potrzeby dziecka wzrosną lub zmieni się sytuacja finansowa rodziców, każda ze stron będzie mogła w postępowaniu sądowym domagać się zmiany wysokości świadczeń na zasadach ogólnych.
Ministerstwo Sprawiedliwości wprowadza zmiany legislacyjne, tworząc odrębną i kompleksową procedurę wykonawczą w sprawach rodzinnych i opiekuńczych. Nowe regulacje mają na celu wyeliminowanie niejasności prawnych i wyposażenie sędziów oraz kuratorów sądowych w efektywne narzędzia działania, służące ochronie dziecka przed krzywdą.
Stworzenie kompleksowej, odrębnej regulacji prawnej eliminuje luki prawne i zapewnia sędziom oraz kuratorom sądowym spójne narzędzia do podejmowania działań.
Nowe procedury wzmacniają pozycję kuratora sądowego, który stanie się organem postępowania wykonawczego.
„Kurator sądowy w nowym systemie będzie mógł prowadzić rozmowy z dzieckiem bez obecności rodziców czy opiekunów, przeglądać dokumentację wrażliwą, korzystać z Krajowego Rejestru Karnego oraz żądać informacji od instytucji, aby zapewnić lepszą ochronę dziecku i skuteczniejsze realizowanie orzeczeń sądowych. Pragniemy, aby orzeczenia nie pozostały tylko zapisem, lecz stały się rzeczywistością dla dziecka” – zaznaczył w komunikacie Mateusz Korzeniowski, kurator, zastępca dyrektora Departamentu Spraw Rodzinnych i Nieletnich.
Zaplanowano również nowelizację ustawy o opiniujących zespołach sądowych specjalistów (OZSS) „w celu usprawnienia pracy zespołów i skrócenia czasu przygotowywania opinii, co przełoży się bezpośrednio na szybsze rozstrzyganie sporów”.
„Nowelizacja wprowadza nowe zasady wynagradzania oraz system rozwoju zawodowego (stopnie służbowe), co pozwoli na zatrzymanie wysokiej klasy ekspertów (psychologów, pedagogów, pediatrów) i przyciągniecie nowych” – wyjaśniło Ministerstwo Sprawiedliwości.
Kolejnym aspektem reformy jest zaniechanie orzekania przez sąd o winie za rozkład pożycia w sprawach o rozwód i separację, co pozwoli na skrócenie czasu trwania postępowań i skupienie uwagi na ochronie dobra małoletnich oraz stabilizacji ich sytuacji życiowej. Niemniej jednak, nadal będzie konieczne udowodnienie zupełnego i trwałego rozkładu pożycia.
Jednocześnie projekt wprowadza nowe zasady dotyczące świadczeń alimentacyjnych po rozwodzie, oparte na rzeczywistej sytuacji ekonomicznej stron, ich potencjale zarobkowym i majątkowym oraz podziale ról w trakcie trwania małżeństwa. Co do zasady, obowiązek alimentacyjny po rozwodzie będzie ustalany na czas oznaczony, nieprzekraczający pięciu lat. W sytuacjach wyjątkowych, szczególnie uzasadnionych, sąd będzie mógł przedłużyć ten okres. (PAP)
mgw/ joz/