Już 10 lipca 2027 r. zacznie obowiązywać zharmonizowany pułap dla transakcji gotówkowych na terenie całej Unii Europejskiej. Płatności przekraczające 10 tys. euro nie będzie można dokonać, nabywając na przykład pojazd w komisie. Dotyczy to również krajów, które nie posługują się wspólną walutą.
W jednym kraju nie ma ograniczeń, w innym gotówką nie zapłacisz np. powyżej 5 tys. euro. Takie były do tej pory realia, jeśli spojrzymy na przepisy prawne dotyczące limitów w wykorzystaniu pieniądza gotówkowego w Unii Europejskiej. Z zestawienia przygotowanego przez francuski oddział Europejskiego Centrum Konsumenta wynika, że do tej pory trudno było mówić o dominacji którejś z przyjętych strategii.
Całkowity brak limitów w transakcjach w punktach handlowych przewidziano m.in. w Austrii, Estonii, Niemczech i Finlandii. Najsurowsze ograniczenia wprowadzono we Włoszech, gdzie granica wynosi 1 tys. euro. W Polsce od dawna obowiązywał wyłącznie limit operacji gotówkowych w obrocie gospodarczym, czyli między przedsiębiorcami. Wynosi on 15 tys. zł.
Zamiast procedur bezpieczeństwa będzie zakaz
10 lipca 2027 r. upływa termin na zastosowanie Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1624 z dnia 31 maja 2024 r. w sprawie zapobiegania wykorzystywaniu systemu finansowego do prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu. Wprowadza ono bezwarunkowy limit, powyżej którego transakcje gotówkowe będą zakazane. Opiewa on na kwotę 10 tys. euro lub jej równowartość w walucie krajowej dla państw spoza strefy wspólnej waluty.
Przypomnijmy, że do tej pory duże transakcje gotówkowe znajdowały się „pod lupą”. Wcześniejsze podejście, uregulowane dyrektywą (UE) 2015/849, zakładało, że podmioty zajmujące się handlem towarami stają się zobowiązane do stosowania procedur bezpieczeństwa w przypadku dokonywania lub przyjmowania płatności gotówkowych powyżej 10 tys. euro. Jak wskazano we wstępie do nowego rozporządzenia, rozwiązanie to okazało się jednak mało efektywne z powodu słabego zrozumienia i stosowania wymogów przez sprzedawców w zakresie przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu, braku odpowiedniego nadzoru i bardzo ograniczonej liczby zgłaszanych podejrzanych transakcji do jednostek analityki finansowej.
Jakich sytuacji nie obejmie limit 10 tys. euro?
Po pierwsze, limit nie obejmie transakcji między osobami fizycznymi. Wbrew pojawiającym się sensacyjnym informacjom, że „Unia zakazuje gotówki”, regulacja nie dotyczy sfery konsument-konsument. Warto jednak przypomnieć – jeśli działamy w ramach swoich obowiązków zawodowych (np. jako jednoosobowy przedsiębiorca), przestajemy być konsumentem.
Po drugie, ograniczeniami nie zostaną objęte wpłaty i wypłaty środków w instytucjach finansowych. Nadal będzie można deponować i pobierać środki powyżej 10 tys. euro w bankach, spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych i innych podmiotach sektora finansowego. Ograniczenie nie ma zastosowania do płatności lub depozytów gotówkowych realizowanych w fizycznych placówkach instytucji kredytowych, instytucji płatniczych oraz u emitentów pieniądza elektronicznego. Sens tego wyłączenia jest oczywisty. Brak takiego wyłączenia oznaczałby dyskryminację korzystających z (legalnej przecież) formy pieniądza. Konieczne jest również umożliwienie przedsiębiorcom bezpiecznego deponowania utargów z działalności na rachunkach bankowych.
Po trzecie, działanie limitu może zostać zawieszone z uwagi na sytuacje nadzwyczajne. Jak wskazano w rozporządzeniu, „mogą wystąpić okoliczności, w których względy siły wyższej, takie jak w wyniku klęsk żywiołowych, powodują powszechną utratę dostępu do mechanizmów płatności innych niż środki pieniężne. W takich przypadkach państwa członkowskie powinny mieć możliwość zawieszenia stosowania limitu dużych płatności gotówkowych. Takie zawieszenie jest środkiem nadzwyczajnym i powinno być stosowane wyłącznie w razie konieczności w reakcji na wyjątkowe, należycie uzasadnione sytuacje”.
Państwa członkowskie mogą narzucić surowsze zasady
Kwota 10 tys. euro to najwyższy unijny limit, ale państwa członkowskie mogą wprowadzić niższe progi dla transakcji gotówkowych. Rozporządzenie nie określa również konkretnych kar za naruszenie tych przepisów. Zobowiązuje jednak każde państwo do samodzielnego ustalenia i egzekwowania sankcji.
W praktyce oznacza to, że każde państwo ma obowiązek wprowadzić odpowiednie środki, w tym kary, wobec osób fizycznych i prawnych działających zawodowo, które naruszą ustalony limit. Sankcje mają być proporcjonalne do wagi naruszenia i na tyle dotkliwe, by realnie zniechęcały do podobnych działań w przyszłości.