Język źródłowy: polski Projekt ustawy przewidujący złożenie przez kredytobiorcę oferty zmiany sposobu oprocentowania istniejącej pożyczki z WIBOR na POLSTR ma na celu przyspieszenie dobrowolnej konwersji instrumentów finansowych na nowy wskaźnik. Banki oceniają to pozytywnie – poinformował prezes Związku Banków Polskich, Tadeusz Białek.
Ministerstwo Finansów przedstawiło do konsultacji projekt regulacji prawnej (numer w rejestrze prac legislacyjnych UC132), który stanowi kolejny etap reformy wskaźników referencyjnych w Polsce. Projekt zawiera zapisy dotyczące kilku kwestii związanych z rozpoczętą w maju uporządkowaną likwidacją wskaźnika WIBOR, który będzie sporządzany i publikowany do końca 2036 roku.
Zgodnie z nowymi przepisami, w przypadku zaistnienia tak zwanego zdarzenia regulacyjnego (czyli rozpoczęcia uporządkowanej likwidacji) dla kluczowego wskaźnika referencyjnego (w Polsce jest to WIBOR), instytucja kredytująca będzie zobowiązana przedstawić klientowi propozycję zmiany sposobu naliczania odsetek od kredytu. Termin na złożenie takiej oferty wynosi 9 miesięcy od daty zaistnienia zdarzenia regulacyjnego lub od daty wejścia w życie omawianych przepisów.
Analiza projektu ustawy dotyczącej zamiany WIBOR na POLSTR
Obowiązek przedstawienia takiej propozycji obejmie wszystkie umowy dotyczące kredytów konsumenckich oraz hipotecznych z oprocentowaniem zmiennym, które obecnie opierają się na wskaźniku WIBOR. Oferta ma zawierać przynajmniej możliwość wyboru między stałym oprocentowaniem a nową metodą określania oprocentowania zmiennego, z wykorzystaniem nowego wskaźnika referencyjnego. Docelowym wskaźnikiem referencyjnym, który zastępuje WIBOR w ramach tej reformy, jest POLSTR.
„Przedstawienie klientowi propozycji zmiany sposobu oprocentowania kredytu ze zmiennym oprocentowaniem bazującym na WIBOR ma być jednorazowym działaniem, mającym na celu ustawowe przyspieszenie dobrowolnej konwersji instrumentów finansowych wśród konsumentów. Jest to preferowane podejście zgodne z unijnym rozporządzeniem BMR (regulującym rynek wskaźników) – wyjaśnił PAP Biznes Tadeusz Białek, który kieruje pracami Narodowej Grupy Roboczej (NGR) ds. reformy wskaźników. – Celem jest uświadomienie klientom, posiadającym umowy oparte na WIBOR, że wskaźnik ten jest w procesie likwidacji i przestanie być publikowany w ciągu najbliższej dekady”.
„Ustawodawca oczekuje, że umowy znajdujące się w obrocie zostaną w jak największym stopniu dobrowolnie przekształcone na POLSTR, lub naturalnie wygasną” – dodał.
Związek Banków Polskich komentuje nową ustawę: Klienci kierują się ceną
Zdaniem Tadeusza Białka, banki generalnie pozytywnie postrzegają proponowane rozwiązanie. Intencją ustawodawcy jest zapewnienie sektorowi bankowemu ustawowego uzasadnienia do wysyłania klientom nowych ofert.
Prezes ZBP zaznaczył, że dotychczas, gdy banki wysyłały aneksy do klientów, na przykład w celu wprowadzenia klauzuli bezpieczeństwa na wypadek likwidacji wskaźnika referencyjnego, odzew ze strony klientów był niewielki.
„Klienci woleli z ostrożności nie podpisywać niczego. Z naszej perspektywy, jeśli bank wysyłając aneksy może powołać się na przepis prawa, realizując jednocześnie obowiązek prawny, to dla klienta jest to inne wskazanie, jasno precyzujące powód proponowania aneksu. Po prostu realizujemy wolę ustawodawcy, która polega na tym, aby jak najwięcej umów w obrocie funkcjonowało w oparciu o nowy wskaźnik, po dobrowolnej konwersji” – powiedział.
Przepis dotyczący obowiązku złożenia oferty przez bank nie przewiduje sankcji. Oznacza to, że jeśli klient nie zdecyduje się na nową formę oprocentowania kredytu, umowa będzie nadal funkcjonować w oparciu o wskaźnik WIBOR.
„Spodziewamy się, że pewna grupa klientów odmówi odpowiedzi na wezwanie wynikające z ustawy. Obserwujemy również, że konsumenci zawsze kierują się ceną. Jeśli więc będą widzieć perspektywę stabilizacji stóp procentowych i możliwość oszczędności kilkunastu czy kilkudziesięciu złotych miesięcznie dzięki nowemu wskaźnikowi, zakładam, że podejdą do tego z perspektywy swojego budżetu” – zaznaczył Białek.
Jakie zabezpieczenia dla kredytobiorców przewiduje ustawa?
Zgodnie z projektem ustawy, proponowana klientom oferta nie może skutkować zwiększeniem wysokości marży ustalonej w dotychczasowej umowie.
Według oceny Białka, jest to wyraz woli ustawodawcy, aby w ten sposób chronić interesy konsumentów, jednocześnie uwzględniając warunki prowadzenia działalności gospodarczej przez instytucje kredytujące.
„Zapewniam, że banki na pewno nie będą chciały osiągnąć zysku na tej operacji. W uzasadnieniu projektu ustawodawca zaznaczył, że marża może zostać obniżona, aby zwiększyć atrakcyjność oferty i ułatwić proces aneksowania umów” – dodał prezes ZBP.
Według danych KNF, na koniec 2025 roku w polskim systemie bankowym liczba umów o kredyt hipoteczny powiązanych z WIBOR wynosiła 1,7 miliona, kredytów konsumenckich 1,3 miliona, a łącznie z innymi rodzajami umów było to 3,9 miliona.
Ustanowienie 10-letniego okresu przejściowego dla WIBOR ma na celu umożliwienie osiągnięcia kontraktowego terminu zapadalności dla zdecydowanej większości aktywów finansowych powiązanych z WIBOR. Ma również pozwolić uczestnikom rynku finansowego na podjęcie działań w celu redukcji wszelkich ekspozycji związanych z tym wskaźnikiem, w tym na zmianę umów, modyfikację warunków emisji papierów dłużnych, ich wcześniejszy wykup oraz zamknięcie pozycji na instrumentach pochodnych.
Białek przewiduje, że w trakcie konsultacji społecznych projekt może zostać znacząco uzupełniony.
„Widzę możliwość, że podczas konsultacji pojawią się postulaty dotyczące możliwości stosowania w umowie kredytowej, w ramach stopy zmiennej, stopy referencyjnej NBP” – stwierdził.
Spread korygujący i marża banku pod lupą
Projekt ustawy częściowo odnosi się również do kwestii tak zwanego spreadu korygującego. Ma on zapewnić równoważność ekonomiczną wycen instrumentów finansowych w momencie zaprzestania opracowywania WIBOR i jego zastąpienia nowym wskaźnikiem w obowiązujących umowach, tj. spread miałby pokryć ewentualną różnicę między WIBOR a POLSTR.
Białek zwrócił uwagę, że w opublikowanym projekcie zastosowanie spreadu korygującego jest przewidziane tylko w przypadku wydania przez Ministra Finansów rozporządzenia określającego zamiennik (lub zamienniki) kluczowego wskaźnika referencyjnego. Tymczasem Komitet Stabilności Finansowej w czerwcu wydał opinię, że w związku z ponad 10-letnim okresem uporządkowanej likwidacji WIBOR, nie ma potrzeby wyznaczania jego zamiennika w drodze rozporządzenia przez Ministra Finansów.
„KSF wydał komunikat jednoznacznie wskazujący, że nie istnieją okoliczności uzasadniające wydanie rozporządzenia w celu określenia zamiennika wskaźnika referencyjnego, a tym samym spreadu. W obecnym kształcie projektu kwestia spreadu ma więc jedynie teoretyczne zastosowanie. Warto jednocześnie przypomnieć, że zgodnie z logiką unijnego rozporządzenia BMR, każdorazowe przejście z jednego wskaźnika na drugi – właśnie z powodu zaprzestania publikacji – powinno prowadzić do neutralności takiego przejścia, niezależnie od tego, czy następuje ono z mocy prawa, czy na mocy porozumień między stronami” – dodał.
Zakaz stosowania WIBOR w nowych umowach
Projekt ustawy zakłada również ustawowy zakaz stosowania WIBOR w nowych umowach po ogłoszeniu jego uporządkowanej likwidacji – zarówno przed, jak i po wejściu w życie ustawy (z wyłączeniem instrumentów pochodnych). Jest to zgodne z wcześniejszą rekomendacją Komitetu Stabilności Finansowej, który podzielił stanowisko Komisji Nadzoru Finansowego, aby instytucje finansowe ograniczały nowe ekspozycje na WIBOR jeszcze w 2026 roku, a od 1 stycznia 2027 roku operowały wyłącznie na POLSTR w nowych umowach.
„Chodziło o to, aby w tej kwestii również istniała podstawa prawna. Oczywiście Mapa Drogowa reformy wskaźników to przewiduje, ale ten dokument Narodowej Grupy Roboczej nie ma mocy prawnej. Zakaz ustawowy stanowi wzmocnienie kierunku zaproponowanego w Mapie oraz tego, co wynika bezpośrednio z umów o stosowanie wskaźnika zawieranych przez GPW Benchmark (administrator wskaźników referencyjnych) z podmiotami stosującymi wskaźnik. Ten przepis nie pozostawia wątpliwości, na przykład dla prawników kwestionujących umowy z WIBOR” – wyjaśnił Białek.
Białek poinformował, że w ramach NGR wciąż trwają prace nad ostateczną wersją rekomendacji dotyczącej dobrowolnej konwersji historycznego portfela (legacy portfolio) umów konsumenckich.
„Konsultacje w tej sprawie się przedłużyły, a w nowej Mapie Drogowej reformy wskaźników kamień milowy w tej kwestii zostanie przesunięty nawet do końca tego roku” – powiedział.
Rafał Tuszyński (PAP Biznes)
tus/ ana/