Komitet Ministrów Rady Europy, który czuwa nad realizacją orzeczeń Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, zaapelował do Polski o podjęcie kroków w związku z wykonaniem kilku wyroków ETPCz dotyczących problemów polskiego wymiaru sprawiedliwości. Komitet przedstawił swoje postanowienie po spotkaniu odbywającym się w dniach 9-11 czerwca.
Komitet przywołał orzeczenia Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z lat 2021-23 przeciwko Polsce, powiązane z zagadnieniami dotyczącymi systemu sądownictwa. Dotyczy to między innymi spraw:
- Xero Flor przeciwko Polsce (związanej z doborem sędziów do Trybunału Konstytucyjnego),
- zbioru spraw Reczkowicz (odnośnie Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego, utworzonej po reformie SN),
- sprawy Wałęsa przeciwko Polsce (dotyczącej nominacji do Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego),
- sprawy Broda i Bojara przeciwko Polsce (w przedmiocie odwołania zastępców prezesów sądów okręgowych),
- Grzęda przeciwko Polsce (związanej ze skróceniem kadencji członków Krajowej Rady Sądownictwa).
Nawiązując do wyroku ETPCz w sprawie Xero Flor (z 2021 r.), Komitet zaznaczył, że wielokrotnie apelował do polskich władz o opracowanie i wdrożenie środków prawnych, aby „zagwarantować legalny skład Trybunału Konstytucyjnego” i ustalić status orzeczeń „wydawanych z udziałem nieprawidłowo powołanych sędziów”. Wyraził też żal, że „dwóch z trzech sędziów powołanych z naruszeniem prawa nadal orzeka”. Stwierdził, że z niepokojem obserwuje „postawę prezydenta (RP Karola Nawrockiego) wobec sędziów wybranych przez Sejm w marcu 2026 roku”. Komitet uznał, że odmowa złożenia ślubowania przez dwóch z sześciu wybranych sędziów „przypomina odmowę zaprzysiężenia prawidłowo wybranych sędziów, skrytykowaną przez ETPCz w sprawie Xero Flor”.
Osobnym dokumentem opublikowanym przez Komitet jest decyzja odnosząca się do szeregu wyroków ETPCz: grupy spraw Reczkowicz przeciwko Polsce (2021 r.), Broda i Bojara przeciwko Polsce (2021 r.), Grzęda przeciwko Polsce (2022 r.), Wałęsa przeciwko Polsce (2023 r.) oraz Pająk i inni przeciwko Polsce (2023 r.).
W swoim postanowieniu Komitet przekazał między innymi, że „przyjmuje do wiadomości z głębokim ubolewaniem, że dwukrotna próba modyfikacji regulacji dotyczących Krajowej Rady Sądownictwa (KRS) okazała się nieskuteczna”. Dodał, że zachęca do „osiągnięcia porozumienia politycznego w kwestii inicjatyw legislacyjnych, wzywając wszystkie organy do niezwłocznego opracowania i przyjęcia nowych przepisów” w celu zaadresowania „braku niezależności KRS”.
W orzeczeniach Europejskiego Trybunału Praw Człowieka wydanych w latach 2021-23 we wskazanych sprawach, ETPCz stwierdził naruszenia Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, w szczególności przepisów dotyczących prawa do sprawiedliwego procesu i prawa do sądu ustanowionego ustawą.
Komitet Ministrów RE monitoruje wykonanie wyroków ETPCz przez państwa członkowskie organizacji. Wydając swoje decyzje, zwraca się do rządów z prośbą o zastosowanie tzw. środków indywidualnych (względem osób, których dotyczą orzeczenia) oraz środków generalnych (np. zmian prawnych zapobiegających naruszeniom).
Z Paryża Anna Wróbel (PAP)
awl/ mal/ dafa/