Język źródłowy: Polski
Polska posiada dynamicznie rozwijającą się gospodarkę, jednakże środki przeznaczane na badania naukowe osiągnęły historycznie niski poziom, stanowiąc zaledwie 1,1 proc. PKB na naukę i szkolnictwo wyższe. Polscy naukowcy na łamach czasopisma Nature postulują opracowanie długoterminowego planu i strategii rozwoju sektora naukowego.
Autorami komunikatu są współinicjatorzy akcji protestacyjnej „3 proc. dla nauki, 100 proc. dla Polski”: dr hab. Maria W. Górna oraz prof. Michał Tomza z Uniwersytetu Warszawskiego, a także dr hab. Agata Starosta i dr hab. Łukasz Okruszek z Polskiej Akademii Nauk.
„Gospodarka polska odnotowuje dynamiczny rozwój, jednakże finansowanie nauki spadło do niespotykanie niskiego poziomu — na badania i szkolnictwo wyższe kierowane jest jedynie 1,1 proc. produktu krajowego brutto (PKB). Stanowi to rażący kontrast w obliczu deklaracji składanych przez polski rząd, który przedstawił tzw. Deklarację Warszawską, apelującą o znaczące inwestycje w badania i innowacje na terenie całej Unii Europejskiej” – zaznaczają polscy naukowcy w swoim piśmie opublikowanym na łamach renomowanego periodyku naukowego Nature.
Wspomniana Deklaracja Warszawska, której inicjatywa wyszła od polskiej prezydencji, uzyskała poparcie 27 ministrów nauki państw członkowskich Unii Europejskiej w marcu 2025 roku.
„Bank Światowy sugeruje podniesienie budżetu Narodowego Centrum Nauki, kluczowej państwowej jednostki finansującej badania podstawowe w Polsce, w celu wzmocnienia konkurencyjności kraju. Tymczasem w ciągu minionej dekady wydatki na naukę w Polsce nie zdołały nadążyć za inflacją” – podkreślają twórcy publikacji. Przypominają również o trwającej od początku maja kampanii protestacyjnej, która postuluje przeznaczenie 3 proc. PKB kraju na cele badawczo-rozwojowe i innowacyjne, w przeciwieństwie do obecnych 1,4 proc., obejmujących również nakłady sektora prywatnego.
„Domagamy się podwyżki wynagrodzeń dla badaczy oraz poprawy warunków pracy dla studentów, w szczególności doktorantów, których zarobki często oscylują poniżej poziomu płacy minimalnej. Wydatki na badania naukowe i infrastrukturę wymagają znacząco większych nakładów. Polska powinna opracować długoterminową strategię i politykę rozwoju nauk ścisłych” – czytamy w artykule na łamach Nature.
Internetowa petycja „3 proc. dla nauki, 100 proc. dla Polski”, dotycząca między innymi zwiększenia nakładów finansowych na naukę, została opublikowana na początku maja. Autorzy przedstawili w niej również propozycje związane z zatrudnieniem naukowców i realizacją badań naukowych. Akcja uzyskała wsparcie licznych gremiów naukowych i akademickich w Polsce, w tym: prezydium Polskiej Akademii Nauk, Rady Głównej Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz prezydium Konferencji Rektorów Akademickich Szkół Polskich.
Minister nauki i szkolnictwa wyższego Marcin Kulasek podczas niedawnego spotkania z ministrem finansów Andrzejem Domańskim, które dotyczyło sukcesywnego zwiększania finansowania polskiej nauki, zaproponował między innymi wykorzystanie Funduszu Polskiej Nauki jako instrumentu wspierającego długoterminowe finansowanie badań naukowych. Proponowane rozwiązanie zakłada m.in. rozszerzenie źródeł zasilania funduszu o środki pochodzące z obligacji emitowanych przez BGK, odpowiadające wartości 1 proc. wpływów z podatku CIT od podmiotów prywatnych – poinformowało Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego.
W środę, 27 maja, organizatorzy akcji przeprowadzili również demonstrację „przeciwko wygaszaniu sektora naukowego”. Według uzasadnienia organizatorów, decyzja o proteście jest konsekwencją „systematycznego ignorowania” przez decydentów politycznych ich stanowiska wyrażanego poprzez akcje, petycje czy dyskusje na posiedzeniach komisji sejmowych. (PAP)
ekr/ zan/