Artysta z niewielkim dochodem otrzyma subsydia do składek ZUS; będzie miał dostęp do zasiłków chorobowych i urlopów rodzicielskich, a także do pomocy przy zmianie profesji – tak zakłada uchwalony we wtorek przez rząd projekt ustawy dotyczącej zabezpieczenia socjalnego osób wykonujących zawód artystyczny.
Projekt przygotowany przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego ma na celu objęcie artystów systemem ubezpieczeń społecznych w sposób dopasowany do ich pracy. Przepisy mają głównie charakter socjalny – ich głównymi adresatami są artyści o najniższych i zmiennych dochodach.
Wprowadzenie ustawy o zawodzie artysty było częścią przedwyborczego programu Koalicji Obywatelskiej „100 konkretów na 100 dni”.
Reklama
Zobacz również
Sprawdź: system do zarządzania fakturami, dokumentami, archiwizacją i KSeF od EBI24. Oferta specjalna dla użytkowników Bankier.pl
Wprowadzimy ustawę o statusie artysty gwarantującą artystom i artystkom minimalne zabezpieczenie socjalne, dostęp do ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych uwzględniający specyfikę pracy. Pandemia obnażyła wady obecnego systemu, w którym praca twórcza nie ma odpowiedniego zabezpieczenia. Wsparcie dla systemu zapewnią środki, trafiające wcześniej m.in. na Fundusz Kościelny – zapowiadano wówczas.
Koniec z lukami w zabezpieczeniach dla środowiska kultury
Realizacją obietnicy zajęła się minister kultury Hanna Wróblewska. W wywiadzie dla PAP w maju 2024 r. wskazała, że „środowisku zależy przede wszystkim na tym, żeby”. – Chodzi o to, by nie oceniać, kto jest artystą, a kto nie, lecz określić, kto może korzystać z ubezpieczeń społecznych. Bardzo nam zależy, żeby ustawa została wprowadzona do końca tego roku – zaznaczyła wówczas.
21 października 2024 r. poinformowała o złożeniu wniosku o rozpoczęcie prac legislacyjnych nad ustawą. – Ustawa obejmuje artystów zarabiających najmniej, włączając ich w system ubezpieczeń społecznych. Jej beneficjenci uzyskają prawo do dopłaty do składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne – wyjaśniła w listopadzie 2024 r. w rozmowie z PAP Wróblewska.
W styczniu 2026 r. nowa szefowa resortu kultury Marta Cienkowska przedstawiła w Sejmie kluczowe założenia projektu, który – jak podkreślono – stanowi pierwszą w historii realną propozycję systemowego uregulowania sytuacji artystów, których specyfika pracy i związane z nią niestabilne i nieregularne dochody uniemożliwiają regularne opłacanie składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne.
– Zdecydowana większość artystów nie osiąga dochodów, które zapewniają realne poczucie bezpieczeństwa społecznego czy finansowego. Co więcej, co dziesiąty artysta nie posiada ubezpieczenia społecznego ani zdrowotnego. Bez niego nie ma dostępu do publicznych świadczeń medycznych, zasiłków chorobowych czy ochrony macierzyńskiej, a luki w składkach przekładają się później na niższe emerytury lub ich całkowity brak. (…) Rozwiązaniem na wieloletnie zaniedbania jest przygotowany przez obecny rząd projekt ustawy o zabezpieczeniu socjalnym osób wykonujących zawód artystyczny. Projekt, który po raz pierwszy oferuje rozwiązanie systemowe, a nie doraźne czy tymczasowe. Nie jest to wyłącznie rozwiązanie techniczne. To jest decyzja państwa, które mówi: rozumiemy specyfikę pracy twórczej i uznajemy ją za pełnoprawną formę pracy, wymagającą adekwatnych narzędzi ochrony – zaznaczyła w Sejmie Cienkowska.
Ustawa o statusie artysty zawodowego uchwalona
Kwestia systemowego uregulowania statusu i zabezpieczenia socjalnego artystów w Polsce sięga postulatów zgłaszanych przez środowiska twórcze podczas Ogólnopolskiej Konferencji Kultury (OKK) w latach 2017-2018. W maju 2021 r. MKiDN pod kierownictwem Piotra Glińskiego zaprezentowało i skierowało do konsultacji publicznych rządowy projekt ustawy o uprawnieniach artysty zawodowego. – Chcemy ucywilizować opłakane warunki pracy artystów i włączyć ich w system ubezpieczeń społecznych – powiedziała wówczas PAP wiceminister kultury, dziedzictwa narodowego i sportu Wanda Zwinogrodzka.
Pod koniec listopada 2023 r. do Sejmu trafił projekt ustawy o artystach zawodowych, zainicjowany przez byłego premiera Mateusza Morawieckiego. W projekcie podkreślono, że „chodzi o włączenie artystów do powszechnego systemu ubezpieczeń emerytalnych, rentowych i zdrowotnych z jednoczesnym zapewnieniem im mechanizmu wsparcia przy opłacaniu składek”. Projekt spotkał się jednak z licznymi zastrzeżeniami – zarówno co do metodologii obliczania skutków finansowych, jak i proponowanych rozwiązań prawnych – i nie przeszedł etapu uzgodnień.
Subsydia do składek i ułatwione przekwalifikowanie, czyli szczegóły
Środowisko artystyczne w Polsce szacuje się na około 60-64 tys. osób wykonujących zawodowo działalność artystyczną m.in. w dziedzinach muzyki, sztuk wizualnych, performatywnych, teatru, filmu, literatury, tańca oraz twórczości audiowizualnej i ludowej. Charakter pracy artysty wiąże się z nieregularnością dochodów.
Około 69 proc. artystów uzyskuje przychody poniżej średniej krajowej, a 30 proc. poniżej minimalnego wynagrodzenia. Tylko około 11 proc. pracuje na etacie, ponad połowa utrzymuje się z umów cywilnoprawnych. Konsekwencją jest realne wykluczenie socjalne części środowiska – około 15 proc. artystów wykonuje pracę bez żadnej umowy, a 10,4 proc. nie posiada żadnej formy ubezpieczenia – ani zdrowotnego, ani społecznego. Oznacza to brak dostępu do publicznej opieki medycznej, zasiłków chorobowych czy zabezpieczenia emerytalnego.
Uchwalony we wtorek przez rząd projekt ustanawia status artysty zawodowego – będzie on przyznawany na wniosek osobom, które zawodowo zajmują się działalnością artystyczną i legitymują się udokumentowanym dorobkiem twórczym. Status będzie przyznawany na okres 5 lat, z możliwością przedłużenia do 8 lat. Zadania związane z przyznawaniem statusu artysty zawodowego ma przejąć Centrum Edukacji i Pracy Artystycznej, które powstanie po przekształceniu obecnego Centrum Edukacji Artystycznej.
Najważniejszym elementem projektu ustawy jest mechanizm dopłat do składek, skierowany do artystów o dochodach poniżej określonego progu. Subsydia obejmą artystów, których średnie miesięczne przychody w ciągu ostatnich trzech lat nie przekroczyły 125 proc. płacy minimalnej; tj. około 68 tys. zł rocznie brutto.
Artysta o niskich dochodach otrzyma od państwa subsydium do składek do poziomu płacy minimalnej. Środki będą rejestrowane na kontach w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych i przekazywane automatycznie. Dopłata będzie przysługiwać do momentu osiągnięcia ustalonego progu dochodowego, który umożliwi samodzielne opłacanie składek. Prawo do dopłaty nie będzie przyznawane bezterminowo. Będzie ustalane na dany rok i regularnie weryfikowane, aby wsparcie trafiało do osób spełniających warunki określone w ustawie.
Artyści objęci systemem uzyskają również dostęp do świadczeń socjalnych i zdrowotnych. Oznacza to możliwość korzystania z publicznej ochrony zdrowia, zasiłków chorobowych oraz urlopów rodzicielskich.
Projekt zawiera również rozwiązania dla artystów zawodowych, którzy kończą karierę artystyczną i potrzebują wsparcia w zmianie profesji. Ustawa stworzy podstawę do inicjowania programów rządowych lub resortowych wspomagających przekwalifikowanie.
Nowe przepisy wejdą w życie po 9 miesiącach od publikacji w Dzienniku Ustaw. (PAP)
ksi/ aszw/