Trwa debata nad rozszerzeniem zakresu systemu kaucyjnego o kolejne rodzaje opakowań. Niedawno pod analizę wzięto kartony złożone z różnych materiałów. Czy mogą one być włączone do systemu zwrotów? W kontekście przystąpienia do nowego rozwiązania wciąż wspomina się o tak zwanych „małpkach” i opakowaniach po produktach mlecznych.
System kaucyjny zaczął funkcjonować w Polsce 1 października minionego roku. Dla przypomnienia, obejmuje on trzy rodzaje opakowań: plastikowe butelki do 3 litrów, metalowe puszki do 1 litra (kaucja w ich przypadku wynosi 50 gr) oraz szklane butelki wielokrotnego użytku do 1,5 litra (kaucja wynosi 1 zł).
Aktualnie trwają rozmowy na temat tego, jakie inne opakowania mogłyby zostać uwzględnione w nowym systemie zwrotów.
System kaucyjny: jakie opakowania mogłyby dołączyć?
Jak już informowaliśmy, wiceminister klimatu i środowiska, Anita Sowińska, opowiada się za włączeniem do systemu jednorazowych butelek szklanych, w tym tzw. „małpek”. Podkreśla jednak, że w tej kwestii niezbędne byłyby konsultacje. Według niej, wprowadzenie jednorazowego szkła do systemu wymagałoby około dwóch lat vacatio legis.
Do systemu kaucyjnego mają zostać dołączone również opakowania po produktach mlecznych – tak wynika z regulacji unijnego rozporządzenia PPWR (Packaging and Packaging Waste Regulation). Decyzje końcowe w tej sprawie powinny być podjęte do 2030 r. Niemniej jednak, polski rząd stoi na stanowisku, aby takich opakowań nie włączać do systemu kaucyjnego – i zamierza do tego przekonywać UE.
– Mamy pewne wątpliwości, czy faktycznie przyniesie to pożądany efekt środowiskowy, dlatego będziemy przekonywać Unię Europejską, żeby jednak zrezygnowała z opakowań po mleku w PPWR – mówiła Anita Sowińska.
Wielomateriałowe kartony w systemie kaucyjnym?
Ostatnio w kontekście systemu kaucyjnego wybuchła dyskusja dotycząca kartonów wielomateriałowych. Napisał o tym „Portal samorządowy”. Poseł Grzegorz Matusiak w swojej interpelacji zwrócił uwagę na trend na rynku, polegający na zastępowaniu opakowań objętych systemem kaucyjnym tego typu kartonami. Zawierają one papier, plastik i aluminium, co sprawia, że ich recykling jest utrudniony. Producenci coraz częściej się na nie decydują, aby nie być związanymi systemem zwrotu i unikać kaucji.
– Opakowania jednorodne, takie jak butelki PET czy puszki, choć łatwiejsze w recyklingu, stały się droższe dla konsumentów o kwotę kaucji. To spowodowało, że część przedsiębiorstw zaczęła oferować napoje w opakowaniach nieobjętych systemem, co potęguje nierówności konkurencyjne – napisał Grzegorz Matusiak, cytowany przez „Portal samorządowy”.
Brak przepisów sprzyja omijaniu systemu
Zwrócił on uwagę, że temu trendowi sprzyja również zwłoka we wdrożeniu systemu rozszerzonej odpowiedzialności producenta (ROP). Wciąż nie istnieją przepisy dotyczące opakowań spoza systemu kaucyjnego, co skłania do obchodzenia obecnych regulacji poprzez zmianę typu opakowań.
Zdaniem Grzegorza Matusiaka takie działania mogą wspierać mniej przyjazne dla środowiska rozwiązania i jednocześnie zaburzać konkurencję. Dotykają one głównie mniejsze firmy, które nie mają możliwości szybkiej zmiany technologii pakowania. Dlatego pyta, w jaki sposób Ministerstwo Klimatu i Środowiska zamierza reagować na tego typu praktyki. Czy kartony mogą zostać objęte systemem kaucyjnym?
Ministerstwo: to zjawisko marginalne
Co na to ministerstwo? Resort wspomniany przez posła „trend” uważa za zjawisko o niewielkim zasięgu.
Wprowadzanie przez producentów napojów w opakowaniach wielomateriałowych jako swoistego rodzaju „protestu” przeciwko systemowi kaucyjnemu odbywa się na marginalną skalę. Opierając się na statystykach funkcjonowania systemu kaucyjnego z połowy marca 2026 r., do obrotu wprowadzono 1,2 mld opakowań kaucyjnych, a dane te nie uwzględniają jeszcze okresu wakacyjnego, kiedy to wprowadzający odnotowują najwyższe statystyki wprowadzeń – odpowiedziało Ministerstwo Klimatu i Środowiska.
Resort przyznaje, że kwestia ewentualnego rozszerzenia systemu na kolejne rodzaje opakowań – w tym kartony wielomateriałowe – jest tematem analiz i konsultacji z branżą. Podkreśla jednak, że taka decyzja wiązałaby się z koniecznością poniesienia znacznych kosztów, dodatkowych obciążeń dla handlu oraz rozbudowy infrastruktury.
Dodaje, że na obecnym etapie system jest dostosowywany do frakcji już objętych regulacjami, a ewentualne zmiany w prawie mogą być rozważone najwcześniej w drugiej połowie 2026 r.
Problemy i kontrowersje
System kaucyjny od samego początku generuje problemy i wywołuje kontrowersje. Klienci są niezadowoleni z faktu, że punkty zwrotu są „blokowane” przez osoby zajmujące się zbieraniem opakowań zawodowo, które przynoszą całe worki opakowań. Automaty do skupu butelek są przepełnione, a wielu ludzi chcących otrzymać kaucję jest odsyłanych z pustymi rękami.
Polacy wymyślają coraz to nowsze sposoby na to, jak można oszukać system kaucyjny i bezprawnie uzyskać zwrot. Jak wiadomo, gdy pojawia się możliwość zarobku, kreatywność naszych rodaków wznosi się na niespotykany poziom. Niestety, jej rezultatem bywają metody niezgodne z prawem. Z takimi mamy do czynienia w systemie kaucyjnym. Polacy mają sposoby na jego omijanie i wyłudzanie pieniędzy. W jaki sposób oszukują system kaucyjny?
Druga strona systemu kaucyjnego: Polacy mogą korzystać z coraz bardziej komfortowych rozwiązań dotyczących nowego mechanizmu. Nie chcesz nosić butelek i puszek do sklepu, aby odzyskać za nie kaucję? Możesz zdecydować się na usługę, w ramach której dostaniesz zwrot za te opakowania, nie ruszając się nawet z domu. Butelki i puszki spod drzwi zabierze… kurier.
Apteki nie będą "skupem butelek po piwie"
Co ciekawe, system kaucyjny przyczynia się do powstawania nowych zawodów i specjalizacji. Jak się okazuje, coraz więcej firm poszukuje kierowców wyłącznie do odbioru butelek kaucyjnych. Ile można zarobić za tego typu pracę?
Ostatnio w systemie kaucyjnym zaszła istotna zmiana – nie będzie on już obejmował aptek i punktów aptecznych. Ministerstwo Klimatu i Środowiska uwzględniło apele farmaceutów, którzy wnioskowali o wyłączenie aptek z systemu, argumentując, że staną się one „skupem butelek po piwie”.
W systemie zebrano 520 mln opakowań
Jak wynika z najnowszych danych ministerstwa, od początku funkcjonowania systemu kaucyjnego w Polsce zebranych zostało 520 mln opakowań. Do połowy marca br. w ramach systemu kaucyjnego przyjęto około 300 mln opakowań, a w ciągu ostatnich dwóch tygodni marca – ponad 200 mln. Jak stwierdziła Anita Sowińska, resort klimatu spodziewa się, że liczba zbieranych butelek oraz puszek będzie rosła i osiągnie poziom 0,5 mld miesięcznie.
Do tej pory w naszym kraju powstało 52 tys. punktów zbiórki opakowań, z czego 9,5 tys. to tzw. automaty do zbiórki butelek. Za pośrednictwem tych maszyn, według szacunków, zbieranych jest 78 proc. opakowań. Około 24 tys. punktów, czyli 46 proc. całości, prowadzą małe sklepy, które zgodnie z ustawą mogą przystępować do zbiórki opakowań kaucyjnych dobrowolnie.