Podczas konsultacji „Czystego Powietrza” zarejestrowano ponad 1,3 tys. spostrzeżeń, a pierwsze modyfikacje programu nastąpią najpóźniej w lipcu – oznajmił PAP wiceprezes NFOŚiGW Robert Gajda. Pierwsze poprawki mają obejmować np. poluzowanie warunku posiadania własności przez trzy lata, aby starać się o subwencje.
Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW) prowadził od 16 lutego do 16 marca br. konsultacje dotyczące zmian w programie „Czyste Powietrze”. Wiceszef Funduszu Robert Gajda zawiadomił w rozmowie z PAP, że w konsultacjach wzięło udział przeszło 1,4 tys. osób – m.in. przedstawiciele wykonawców, organizacji pozarządowych, władz lokalnych. – Ogółem dostaliśmy ponad 1300 wiadomości zawierających sugestie zmian programu, z których wiele odnosiło się do tych samych zagadnień – dodał.
Na część proponowanych modyfikacji będzie musiał wyrazić zgodę Europejski Bank Inwestycyjny (EBI), który sprawuje nadzór nad Funduszem Modernizacyjnym, z którego finansowane jest „Czyste Powietrze”.
Ponad 1,3 tys. uwag do „Czystego Powietrza”
Jedną z wnioskowanych zmian jest złagodzenie wymogu posiadania lokalu mieszkalnego przez trzy lata. Po zeszłorocznej, udoskonalającej reformie programu należy udowodnić, że jest się właścicielem lub współwłaścicielem lokalu mieszkalnego przez co najmniej trzy lata (poza przypadkami dziedziczenia), aby brać udział w programie. Wymóg ten został wprowadzony m.in. po to, aby ograniczyć sztuczne dzielenie lokali mieszkalnych oraz uniemożliwić sytuację, gdy jeden właściciel otrzymywałby dotacje na parę domów.
Następna proponowana korekta zakłada, że beneficjent programu nie będzie musiał realizować pełnej czy dogłębnej termomodernizacji, wynikającej z audytu energetycznego budynku. Uczestnicy programu muszą aktualnie wykonać audyt energetyczny przed realizacją inwestycji, a po niej – uzyskać certyfikat energetyczny budynku, który ukazuje, jak termomodernizacja przyczyniła się np. do zmniejszenia zużycia ciepła.
Sugestie dotyczyły również przedłużenia czasu na rozliczenie prefinansowania przy wypłacie zaliczki ze 120 do 180 dni, a także wprowadzenia tzw. bonu, za pomocą którego będzie można opłacić audyt energetyczny za pośrednictwem operatorów gminnych.
„Czyste Powietrze” do poprawki.Waloryzacja kosztów i nowa lista wykonawców
Sugerowano też przygotowanie listy wykonawców w „Czystym Powietrzu”.
Gajda oznajmił, że w trakcie konsultacji poruszano kwestię waloryzacji kwot dotacji dla poszczególnych kosztów kwalifikowanych w programie. Odnoszą się one głównie do maksymalnych poziomów dotacji w zakresie prac termomodernizacyjnych.
W ub.r. NFOŚiGW wprowadził tabelę kosztów jednostkowych, aby ograniczyć nadużycia; określa ona rekomendowane koszty kwalifikowane np. ocieplenia ściany czy stropu, stolarki okiennej lub drzwiowej oraz odpowiadające im maksymalne kwoty dotacji.
Chcemy to waloryzować raz w roku. Jeżeli inflacja będzie wysoka, a tak było np. dwa lata temu, będziemy reagować szybciej, aczkolwiek obecnie nie dostrzegamy takiej potrzeby – powiedział Gajda.
Jedną z sugerowanych zmian jest także wprowadzenie trójstronnych umów między wojewódzkim funduszem ochrony środowiska i gospodarki wodnej (to do wfośigw składa się wnioski o dotacje), właścicielem domu i realizatorem inwestycji (np. termomodernizacji). Aktualnie to właściciel domu zawiera umowę z wfośigw i to on ponosi pełną odpowiedzialność za jej realizację.
Bat na nieuczciwych wykonawców
Gajda wyjaśnił, że ten pomysł w trakcie konsultacji przekształcił się w kierunku zabezpieczeń/weksli, które byłyby stosowane przy zaliczkowaniu inwestycji i wystawiane na realizatora. – Zdarza się, że firmy pobierają zaliczkę na inwestycję i nie rozliczają się z niej, pozostawiając beneficjenta z problemem. Proponowanym wekslem chcemy go uchronić – powiedział.
Wiceszef Funduszu oznajmił, że wiele spostrzeżeń dotyczyło utworzenia spisu realizatorów w „Czystym Powietrzu”. Zgodnie z wcześniejszymi zapowiedziami taki spis miał się pojawić w II kwartale br.
Gajda wyjaśnił, że problematyczne jest sprecyzowanie obiektywnych kryteriów, jakie musiałyby spełnić firmy, aby znaleźć się na spisie. – Były opinie za i przeciw temu spisowi. Trudnością jest określenie jak najbardziej zobiektywizowanych kryteriów. Jednym z nich mogłaby być kwestia liczby zrealizowanych inwestycji w stosunku do tych nierozliczonych, lecz to kryterium nie zawsze musi być sprawiedliwe dla wszystkich firm. Nieustannie nad tym pracujemy z Instytutem Ochrony Środowiska, nasze propozycje konsultujemy z UOKiK – dodał.
Przedstawiciel Fundusz przyznał, że problematyczny jest także potencjalny konflikt interesów na linii operatorzy programu (głównie przedstawiciele władz lokalnych lub wfośigw), wymagani przy najwyższych dotacjach, a firmy działające na ich obszarze, które mogłyby się znaleźć na takim spisie lub nie.
– Aktualnie operator na wyraźne życzenie beneficjenta może przedstawić mu co najmniej trzy rekomendacje co do potencjalnych realizatorów inwestycji. Beneficjent sam dokonuje wyboru konkretnej firmy w każdym przypadku, jeżeli korzysta w tym zakresie z pomocy operatora (…). Niemniej jednak mieliśmy sygnały, że operatorzy mieli swoich „faworytów”. Jeśli taka sytuacja się potwierdzi, można stracić funkcję operatora – wskazał Gajda.
Korekty w programie ruszą najpóźniej w lipcu
Wiceprezes zawiadomił, że uwagi z konsultacji są aktualnie opracowywane przez NFOŚiGW i pierwszych zmian w „Czystym Powietrzu” można się spodziewać najpóźniej w lipcu. – Jeśli wszystko pójdzie pomyślnie, chcemy zakończyć prace do końca drugiego kwartału, czyli najpóźniej od lipca zaczęłyby funkcjonować. Następne zmiany, na które zgodę musi wyrazić EBI, mogą się pojawić po nowym roku – poinformował Gajda.
Od lipca – jak przekazał wiceszef NFOŚiGW – mogłyby wejść zmiany dotyczące m.in. złagodzenia warunku posiadania nieruchomości przez trzy lata, waloryzacji kosztów kwalifikowanych czy przedłużenia czasu na rozliczenie prefinansowania przy wypłacie zaliczki. Zgodę EBI musi uzyskać np. kwestia ograniczenia termomodernizacji, jaka wynika z audytu energetycznego budynku, czy ewentualne weksle zabezpieczające przy zaliczkach.
W ramach nowej edycji programu, która wystartowała z końcem marca 2025 r., złożono przeszło 58 tys. wniosków o dofinansowanie na kwotę 3,63 mld zł. (PAP)
mick/ pad/