Umieszczenie w domu opieki społecznej będzie możliwe dopiero po wyczerpaniu innych możliwości wsparcia, między innymi w formie świadczeń pielęgnacyjnych – wynika z projektu resortowego reformy wsparcia społecznego. Dodatkowo, z uiszczania opłat za DPS zwolniono osoby, które doświadczyły przemocy domowej oraz osoby nieletnie.
Opracowany w ministerstwie rodziny projekt zmiany ustawy o pomocy społecznej został w tym tygodniu skierowany do konsultacji społecznych. Ministerstwo oznajmiło, że przemiany te stanowią inauguracyjny etap reformy systemu, który ma być nastawiony na rozszerzenie dostępności i polepszenie jakości świadczeń socjalnych oraz zapewnienie efektywniejszych i lepiej skoordynowanych form wsparcia dla osób i familii znajdujących się w ciężkiej sytuacji życiowej.
Reforma akcentuje w szczególności rozwój środowiskowych form wspomagania. Reguluje także reguły działania instytucji całodobowych.
Ministerstwo pragnie, aby uprawnienie do ulokowania w domu pomocy społecznej było możliwe tylko po wykorzystaniu innych opcji wsparcia, zwłaszcza w postaci usług pielęgnacyjnych, specjalistycznych usług opiekuńczych oraz wsparcia w lokalu wspieranym.
Zaproponowano wprowadzenie „procedury natychmiastowej” w wypadkach bezpośredniego zagrożenia życia albo zdrowia, z powinnością niezwłocznej oceny możliwości udzielenia wsparcia w otoczeniu lub innej formy pomocy w ciągu trzech miesięcy od ulokowania. W niniejszym rozwiązaniu chodzi o przeciwdziałanie przypadkom kierowania do domów opieki społecznej osób, których potrzeby mogą być skutecznie zaspokojone w rejonie lokalnym, przy użyciu mniej srogich i bardziej dostosowanych form wsparcia.
W projekcie sprecyzowano także reguły dotyczące ponoszenia kosztów za pobyt osób bliskich w domu pomocy społecznej. Po transformacjach zobowiązani do pokrywania kosztów będą w pierwszej kolejności osoby, które zyskały majątek osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej poprzez wejście w posiadanie nieruchomości.
Do opłat za pobyt w DPS swojej rodziny mogą być wezwane jedynie osoby pełnoletnie. Z opłat zwolnione zostały (obligatoryjnie, a nie jak obecnie fakultatywnie) osoby, które doświadczyły przemocy domowej – w razie przedstawienia dowodów.
Co więcej, projekt przewiduje rozwój lokali wspomaganych i treningowych. Lokale treningowe mają posiadać charakter krótkotrwały i służyć przygotowaniu osoby do autonomicznego funkcjonowania, natomiast lokale wspomagane mają posiadać formę wsparcia długofalowego, przyznawanego co do zasady na czas nieokreślony.
Z takiej formy pomocy w pierwszej kolejności będą mogły skorzystać osoby pełnoletnie, które ze względu na trudną sytuację życiową, wiek, niepełnosprawność, chorobę albo bezdomność wymagają wsparcia w codziennym funkcjonowaniu. Do tego rodzaju lokali będą mogły być kierowane także osoby wymagających całodobowej pieczy, o ile charakter wsparcia możliwy jest do zapewnienia w warunkach środowiskowych. Rozwiązanie to ma ograniczyć konieczność kierowania osób do placówek całodobowych.
Projekt zakłada także doprecyzowanie zadań samorządów w kwestii kształcenia i doskonalenia zawodowego przez wzmocnienie dostępu do superwizji.
Regulacja przewiduje również wprowadzenie nowych definicji ustawowych, np. deinstytucjonalizacji, osoby w kryzysie bezdomności i streetworkingu.
Wprowadzenie definicji deinstytucjonalizacji ma na celu zapewnienie spójnego pojmowania tego procesu jako progresu usług socjalnych świadczonych na poziomie rodziny i społeczności lokalnej. Chodzi między innymi o usługi o charakterze profilaktycznym, których celem jest stopniowe zastępowanie opieki instytucjonalnej wsparciem środowiskowym.
Z kolei zmiana definicji osoby bezdomnej na osobę w kryzysie bezdomności odzwierciedla dzisiejsze podejście do problemu bezdomności jako zjawiska dynamicznego i procesualnego, a nie permanentnego statusu osoby. Definicja obejmuje nie tylko osoby niemieszkające w lokalu mieszkalnym, lecz także osoby formalnie zameldowane w lokalach nienadających się do trwałego zamieszkania oraz osoby korzystające z form wsparcia mieszkaniowego w procesie wychodzenia z kryzysu, w tym z lokali treningowych. Zmiana ta ma umożliwić objęcie wsparciem szerszego kręgu osób zagrożonych wykluczeniem mieszkaniowym oraz eliminuje bariery interpretacyjne w dostępie do pomocy.
Z kolei streetworking – według projektu – jest formą pracy socjalnej i usługą społeczną skierowaną do osób znajdujących się w szczególnie ciężkiej sytuacji życiowej, w tym osób doświadczających bezdomności, wykluczenia społecznego albo zagrożonych marginalizacją.
Ministerstwo podkreśliło, że reforma odpowiada na wyzwania sygnalizowane od lat przez środowisko pomocy społecznej. Za projekt odpowiada wiceministra rodziny, pracy i polityki społecznej Katarzyna Nowakowska. (PAP)
kkr/ agz/