Wiele europejskich rządów podjęło kroki w odpowiedzi na zwyżkę cen paliw, spowodowaną konfliktem na obszarze Bliskiego Wschodu. W państwach takich jak Niemcy czy Włochy, koszt paliw poszybował powyżej 2 euro za litr. Władze w Berlinie rozważają wprowadzenie mechanizmu, który umożliwiłby stacjom benzynowym jedynie pojedynczą korektę cen w ciągu doby. Włosi natomiast zapowiadają walkę z osobami żerującymi na wzroście cen.
Według niemieckiego klubu automobilowego ADAC, ceny paliw w Niemczech wykazują wyraźną stabilizację na wysokim pułapie, przekraczającym 2 euro za litr. W poniedziałek, przeciętna dzienna cena benzyny Super E10 osiągnęła wartość ponad 2 euro za litr, co odzwierciedla wzrost o około 26 centów w porównaniu do ostatniego dnia przed eskalacją konfliktu z Iranem. Cena oleju napędowego natomiast wzrosła o około 41 centów, osiągając poziom 2,15 euro za litr.
Niemcy: Jedna podwyżka dziennie i silniejszy nadzór
Rząd w Berlinie przygotowuje zestaw działań ochronnych. Według propozycji, stacje paliw miałyby możliwość podnoszenia cen tylko raz na dobę, o godzinie 12:00, natomiast ich redukowanie byłoby możliwe w dowolnym momencie. Inspiracją dla tego rozwiązania jest model austriacki, który jednak został zaostrzony i obecnie zezwala na zaledwie trzy podwyżki cen paliw w ciągu tygodnia. Niemcy planują także rozszerzenie kompetencji Federalnego Urzędu Antymonopolowego w obszarze weryfikacji działań koncernów paliwowych. Odpowiednie projekty ustaw mają zostać przedstawione w Bundestagu w bieżącym tygodniu.
Włochy: Podatek od nadzwyczajnych zysków spekulantów
Na stacjach benzynowych niemal w całych Włoszech, ceny paliwa przekroczyły próg 2 euro. Benzyna kosztuje w przybliżeniu 2,10 euro za litr, podczas gdy olej napędowy – 2,10- 2,30 euro. Cena oleju napędowego jest najwyższa od czterech lat.
Zdaniem rządu, głównym powodem podwyżek są działania spekulacyjne. Premier Giorgia Meloni oświadczyła 11 marca w parlamencie, że jej rząd „uczyni wszystko, by zapobiec spekulacjom w obliczu kryzysu, łącznie, w razie potrzeby, z odzyskaniem przychodów ze spekulacji poprzez wyższe opodatkowanie firm, które ponoszą za to odpowiedzialność”. Minister infrastruktury i transportu, wicepremier Matteo Salvini obwieścił, iż zaprosił na środę kierowników głównych firm paliwowych na rozmowy. – Jeśli nie będzie woli powstrzymania cen, możemy zażądać kolejnej adekwatnej interwencji finansowej ze strony koncernów paliwowych – dodał Salvini.
Węgry i Słowacja: Walka z „turystyką paliwową”
Od 10 marca na Węgrzech obowiązuje limit cen paliw, ustalony przez rząd na poziomie 595 forintów dla benzyny i 615 forintów dla oleju napędowego (odpowiednio 6,5 zł i 6,7 zł). Ograniczenie to dotyczy tylko pojazdów z węgierskimi numerami rejestracyjnymi i zarejestrowanych na Węgrzech. Przedstawiciele władz wyjaśnili, że ten krok został podjęty w reakcji na konflikt na Bliskim Wschodzie oraz wstrzymanie pod koniec stycznia dostaw ropy naftowej rurociągiem Przyjaźń, który przebiega przez terytorium Ukrainy. Rurociąg stał się celem ataku ze strony Rosji. Rząd w Kijowie zapewnia, że ta trasa przesyłowa jest aktualnie remontowana, jednak Budapeszt oskarża ukraińskie władze o umyślne opóźnianie wznowienia tranzytu.
Premier Robert Fico zadeklarował we wtorek po spotkaniu z zarządem jedynej na Słowacji rafinerii Slovnaft, że ceny paliw w kraju powinny utrzymać się w najbliższych tygodniach mniej więcej na poziomie pozostałych państw Grupy Wyszehradzkiej, czyli Polski, Czech i Węgier, i mają być niższe niż w Austrii. Premier oznajmił, że podczas spotkania zwrócono jego uwagę na fakt, iż niższe ceny oleju napędowego na Słowacji skutkują jego wykupywaniem w północnych rejonach kraju, w pobliżu granicy z Polską.
Szef Slovnaftu Gabriel Szabo uważa, że należy ograniczyć „turystykę paliwową” i wprowadzić zakaz tankowania do kanistrów. Fico zapowiedział, że ewentualne restrykcje ilości paliwa podczas tankowania pozostaną w gestii sprzedawców, ale rząd rozważy wprowadzenie wyższych cen oleju napędowego dla kierowców z zagranicy. Zaznaczył, że istniejące przepisy umożliwiają takie rozwiązanie.
Skandynawia: Paliwo jako główny temat kampanii wyborczej
W Szwecji i Danii, przede wszystkim opozycyjne partie prawicowe, domagają się redukcji podatków od paliw, aby spowodować spadek cen na stacjach paliw. Skrajnie prawicowi Szwedzcy Demokraci wywierają presję na rząd, by osiągnął porozumienie z Komisją Europejską w tej sprawie.
Podobne opinie pojawiają się w Danii, gdzie trwa kampania przed wyborami parlamentarnymi, planowanymi na 24 marca. Nacjonalistyczna Duńska Partia Ludowa w minionym tygodniu sprzedawała benzynę po promocyjnej cenie na siedmiu stacjach. Akcja ta została sfinansowana ze środków budżetu wyborczego ugrupowania.
Benelux i Portugalia: Cięcia akcyzy i ceny urzędowe
Holandia na obecną chwilę nie ogłasza natychmiastowego pakietu osłonowego, lecz podtrzymuje wcześniej wdrożone rozwiązanie podatkowe: w planie na rok 2026, rząd przedłużył obniżenie akcyzy na benzynę, olej napędowy i LPG do 1 stycznia 2027 roku. Stawki mają pozostać na poziomie 0,79 euro za litr benzyny, 0,52 euro za litr oleju napędowego i 0,19 euro za litr LPG, co rząd wprost motywuje dążeniem do utrzymania cen na stacjach na akceptowalnym poziomie.
W Belgii, kluczowym instrumentem pozostaje system urzędowych cen maksymalnych paliw, aktualizowany przez federalny resort gospodarki. Najnowszy oficjalny taryfikator obowiązuje od 18 marca, a ministerstwo wyjaśnia, że zmiany są rezultatem wahań notowań produktów naftowych i biokomponentów oraz korekt technicznych w formule cenowej w ramach obowiązującego kontraktu programowego.
Rząd Portugalii, pod przewodnictwem premiera Luisa Montenegro, zdecydował się w marcu na dwa obniżenia stawek podatku od produktów naftowych i energetycznych. Obejmowały one ceny oleju napędowego i benzyny. Ostatnia z tych obniżek weszła w życie w poniedziałek. W przypadku oleju napędowego wyniosła 1,4 centa za litr, a w przypadku benzyny – 2,7 centa za litr. Według rządu, bez tej obniżki, cena oleju napędowego wzrosłaby o 9,8 centów za litr, a benzyny o 10,5 centów za litr od tego tygodnia. W planach rządowych są także działania mające na celu obniżenie cen gazu.
Czechy: Monitoring marż zamiast twardej interwencji
Czeski rząd Andreja Babisza nie podejmuje interwencji na rynku paliw. Politycy koalicji argumentują, że obecna sytuacja nie jest tak krytyczna jak w roku 2022. Po pełnoskalowej agresji Rosji na Ukrainę, ceny benzyny sięgały 50 koron. Obecnie nie przekraczają 40 koron. Bardziej problematyczna jest sytuacja z olejem napędowym. Koszt jednego litra przekroczył 42 korony (7,14 zł).
Uzasadnieniem dla braku redukcji akcyzy i innych tego typu interwencji rynkowych jest także zdecydowanie korzystniejsza sytuacja inflacyjna. Wypowiedzi przedstawicieli rządu spotykają się z krytyką opozycji, która domaga się szybkich działań. Rząd jednak pozostaje nieprzejednany i ogranicza się do obserwacji marż sprzedawców paliw. Od poniedziałku, podmioty te mają obowiązek codziennego przekazywania do ministerstwa finansów informacji o cenach i ich składnikach.
Hiszpania: Uwolnienie 11,5 mln baryłek rezerw strategicznych
W Hiszpanii rząd, podczas wtorkowego posiedzenia, podjął decyzję o uwolnieniu 11,5 mln baryłek strategicznych rezerw ropy, co odpowiada w przybliżeniu 12-dniowemu zapotrzebowaniu kraju. Dodatkowo, na nadzwyczajnym posiedzeniu w piątek, rada ministrów ma zatwierdzić pakiet środków, którego celem jest przeciwdziałanie skutkom konfliktu na Bliskim Wschodzie, w tym obniżenie cen paliw dla branży rolnej i transportowej.
Stany Zjednoczone i Izrael zaatakowały Iran 28 lutego. W odpowiedzi, irańska armia rozpoczęła ostrzał obiektów wojskowych i cywilnych w regionie, włączając w to amerykańskie bazy i ambasady, a także zablokowała cieśninę Ormuz, kluczową dla transportu ropy naftowej i gazu ziemnego. Prezydent USA Donald Trump zaapelował do sojuszników o pomoc w odblokowaniu cieśniny, jednak liczne państwa europejskie odrzuciły możliwość przyłączenia się do akcji militarnej. (PAP)
mrf/ zys/ pmk/ ptg/ zat/ sw/ ipa/ jbw/ rtt/