Polski nie stać na utrzymywanie 2,5 tys. gmin; oczekuje nas trzecia faza reformy samorządowej, ponieważ liczba mieszkańców się zmniejsza – oznajmił przewodniczący Rady Fiskalnej, Sławomir Dudek. Jego zdaniem niewielkie gminy, zważywszy na spore koszty stałe, mogą sobie nie poradzić i pewna konsolidacja jest nieunikniona.
Podczas konferencji zatytułowanej „Perspektywy finansowe samorządów w kontekście wyników Wskaźnika Aktywności Rozwojowej Samorządu”, przewodniczący Rady Fiskalnej, Sławomir Dudek, odniósł się do położenia gmin wiejskich, które najmniej pozytywnie, spośród wszystkich typów samorządów, oceniają swoje widoki na rozwój.
Według eksperta wpływ na to ma między innymi zmniejszanie się liczby mieszkańców, co ma wpływ na fundusze gmin.
– Trend demograficzny jest tak wyraźny, ten prąd jest tak silny, że jest nieodwracalny, a demografia będzie rzutować na finanse. I to jest widoczne w wynikach gmin wiejskich. Potrzebne są tu jakieś wyjścia i nie można z tym ociągać się – powiedział ekspert.
Zdaniem przewodniczącego Rady Fiskalnej w obecnej sytuacji scalanie gmin jest prawdopodobne.
– Przytoczę tu słowa prof. Hausnera, który niedawno zauważył w kontekście demografii, że Polska nie może sobie pozwolić na 2,5 tys. gmin. Zatem czeka nas trzeci etap reformy samorządowej, gdyż populacja się zmniejsza, co oznacza, że niewielkie gminy, mając wysokie koszty stałe, mogą nie dać rady i pewnego rodzaju połączenie musi nastąpić. Zgadzam się z tą opinią – stwierdził Dudek.
Dodatkowo szef Rady Fiskalnej zwrócił uwagę na negatywny wpływ redukcji wpływów z PIT dla gmin. Zaznaczył, że rekompensata tych środków z budżetu państwa niekorzystnie wpływa na finanse publiczne.
– Ostatni raport Międzynarodowego Funduszu Walutowego ukazał, że weszliśmy już w tzw. efekt kuli śnieżnej, gdzie ten poziom deficytu powoduje, że dług sam zaczyna narastać i nie można go zatrzymać. Pomimo znacznego wzrostu prognozowanego przez Międzynarodowy Fundusz Walutowy, pomimo pewnej konsolidacji, czyli redukcji deficytu o 2 proc. PKB, którą można wyczytać z założeń rządowych, ten dług i tak rośnie do około 70-80 proc. Nie ma możliwości, aby go powstrzymać. A to ryzyko z perspektywy samorządów fiskalne narasta – zauważył ekspert.
W odniesieniu do polityki fiskalnej Dudek stwierdził, że potrzebne jest zintensyfikowanie nadzoru nad finansami samorządów.
– Istnieją regionalne izby obrachunkowe, lecz to jest niewystarczające, trzeba to umocnić, trzeba wesprzeć dyskusję, kontrolę obywatelską, zainteresowanie mediów, lokalnych uniwersytetów i w ten sposób rozwijać samorządy, szukać nowych narzędzi finansowania, ale z odpowiedzialnością fiskalną i w końcu zacząć się zastanawiać, jak instytucjonalnie wzmocnić tą odpowiedzialność fiskalną – objaśnił Dudek.
Odnosząc się do perspektyw finansowych na najbliższy czas ekspert podkreślił, że „w krótkiej perspektywie prognozy gospodarcze są pomyślne”. Według niego wyzwania mogą pojawić się dopiero za kilka lat.
Jednocześnie przyznał, że działania konsolidacyjne są nieuniknione, więc samorządy powinny poszukiwać najbardziej optymalnych rozwiązań na zwiększenie przychodów.
– Poszukiwać dochodów autonomicznych, szukać dodatkowych źródeł, z pewnością również udoskonalać instrumenty zadłużenia, szukać innowacyjnych rozwiązań. Wszystkie analizy wskazują, że w perspektywie średnioterminowej musimy podjąć kroki konsolidacyjne i nie wiadomo, w jaki sposób dotkną one samorządy. Dotkną one całego sektora finansów publicznych, ale należy finalnie przyjrzeć się tym decyzjom, rozważyć, w jaki sposób zrobić to w sposób najbardziej optymalny dla gospodarki i samorządów, lecz również należy lokalnie poszukiwać rozwiązań i próbować wzmocnić finanse – zakończył Dudek.
VI konferencja SGH pod nazwą „Perspektywy rozwojowe samorządów – Wskaźnik Aktywności Rozwojowej Samorządów WARS” odbyła się w Polskiej Agencji Prasowej.
Wskaźnik WARS – oparty na reprezentatywnych badaniach ankietowych – odnosi się do procesów rozwojowych jednostek samorządu terytorialnego (JST) w obszarze możliwości akumulacji dochodów, zabezpieczenia wydatków na inwestycje, zakresu usług świadczonych przez JST, zatrudnienia w JST, a także zmian w zadłużeniu budżetowym.
mc/ aop/