Iran ogłosił w sobotę nadchodzące wspólne ćwiczenia z Chinami i Rosją na Oceanie Indyjskim oraz planowane manewry z użyciem amunicji bojowej w Cieśninie Ormuz, co potęguje napięcia także w stosunkach z USA. Cieśnina Ormuz to istotna droga, którą przepływa około 20% światowego wydobycia ropy naftowej i gazu.
Wspólne ćwiczenia morskie Iranu, Chin i Rosji mają się odbyć w połowie lutego w północnym rejonie Oceanu Indyjskiego – przekazała zbliżona do rządu agencja Tasnim. Wcześniej Teheran formalnie zawiadomił o zaplanowanych na niedzielę i poniedziałek treningach z wykorzystaniem realnej amunicji w obszarze strategicznego kanału żeglugowego prowadzącego do Zatoki Perskiej.
Cieśnina Ormuz łączy Zatokę Perską z Zatoką Omańską, z której okręty mogą wpłynąć na otwarte wody oceanu. Jej specyfika fizyczna powoduje, że jest to jeden z bardziej wymagających nawigacyjnie punktów na globie.
W najwęższym fragmencie cieśnina ma zaledwie 33 km. Z uwagi na płycizny i potrzebę bezpiecznego mijania się zbiornikowców ruch odbywa się na dwóch torach o szerokości ok. 3 km każdy, rozdzielonych strefą neutralną.
Chociaż wody w okolicy cieśniny należą do Iranu oraz Omanu, zgodnie z Konwencją ONZ o prawie morza (UNCLOS) traktowana jest ona jako międzynarodowa trasa morska, co gwarantuje swobodę przepływu statkom cywilnym i wojskowym – mimo że Iran od czasu do czasu wnosi sprzeciw wobec tego.
Wartość ekonomiczna tego terenu jest nie do oszacowania. Ocenia się, że przez Ormuz przemieszcza się 1/5 światowego handlu ropą naftową, co przekłada się na około 20 mln baryłek na dzień.
Przepływa przez nią także jedna piąta globalnego handlu LNG (płynnego gazu ziemnego), głównie z Kataru – czołowego eksportera tego surowca na świecie – jak również ze Zjednoczonych Emiratów Arabskich (ZEA).
Mimo że Arabia Saudyjska i ZEA posiadają rurociągi dające możliwość ominięcia cieśniny, amerykańska Agencja Informacji Energetycznej (EIA) zaznacza, że większość ilości transportowanych przez ten obszar nie ma innej opcji transportu. Większość surowców trafia na rynki azjatyckie, jednakże każda groźba blokady momentalnie powoduje nagłe wzrosty notowań energii na rynkach światowych.
Aktualnie bezpieczeństwo żeglugi w rejonie zapewniają m.in. V Flota marynarki USA z bazą w Bahrajnie oraz europejska misja nadzorująca EMASoH. Iran utrzymuje tam znaczną obecność Korpusu Strażników Rewolucji Islamskiej (IRGC) – elitarnej formacji podległej najwyższemu przywódcy, posiadającej flotę szybkich łodzi, które systematycznie wchodzą w ostre interakcje z jednostkami amerykańskimi.
Planowane manewry mają miejsce w kontekście szerszego sporu z USA, którego intensywność zwiększyła się na przełomie grudnia i stycznia w związku z masowymi, gwałtownie tłumionymi protestami w Iranie. Administracja prezydenta USA Donalda Trumpa usiłuje zawrzeć nowe porozumienie nuklearne z Teheranem i w ramach nacisku skierowała do regionu siły morskie.
W rejonie Zatoki Perskiej znajduje się lotniskowiec USS Abraham Lincoln wraz z grupą uderzeniową, obejmującą trzy okręty desantowe. Trump zasugerował możliwość ataku, jeśli rokowania w sprawie programu nuklearnego nie przyniosą skutku.
Cieśnina Ormuz od wieków pełniła rolę ważnego szlaku handlowego, którym przewożono m.in. jedwab, wyroby ceramiczne i kość słoniową z Chin. W czasach nowożytnych stała się terenem gwałtownych starć, np. podczas tzw. wojny tankowców w latach 80. podczas konfliktu iracko-irańskiego. Oba państwa atakowały nawzajem statki przewożące ropę – także należące do krajów neutralnych – w celu sparaliżowania eksportu stanowiącego główne źródło finansowania działań wojennych.
Groźby zablokowania cieśniny, wyrażane przez Iran m.in. w latach 2008, 2011 i 2018, stały się skutecznym sposobem wywierania presji politycznej, każdorazowo wywołującym zachwianie na rynkach światowych.
Wspólne manewry morskie Iranu, Rosji i Chin odbywają się regularnie od 2019 roku pod nazwą „Pas Bezpieczeństwa Morskiego”. Ostatnia edycja odbyła się w marcu 2025 roku na wodach Zatoki Omańskiej. (PAP)
baj/ kar/